ocena odczynu gleby w zależności od pomiaru dokonywanego w roztworze wody destylowanej lub 1-molowego chlorku potasu

FOTO: SAD

Ocena potrzeb wapnowania gleby mineralnej w zależności od kategorii agronomicznej gleby oraz jej odczynu oznaczonego w 1 mol KCl

FOTO: SAD

Przygotowanie stanowiska do uprawy truskawki - kiedy należy wapnować?

Wapń jest kationem dwuwartościowym i spełnia szczególną rolę w procesach strukturotwórczych gleby, poprawiając w niej stosunki powietrzno-wodne. Wpływa na pobieranie i zachowanie innych pierwiastków w glebie, odgrywa ważną rolę w życiu mikrobiologicznym gleby. Ale nade wszystko wapń to makroelement nazwany drugorzędowym – pierwiastek niezbędny do wzrostu i rozwoju naszych roślin.

Jak widać, rola wapnia w glebie i roślinie jest bardzo ważna. Dlatego niekiedy, w skrajnych przypadkach, na glebach zmęczonych, zdegradowanych zachodzi potrzeba rozpoczęcia wapnowania nawet na trzy lata przed założeniem plantacji truskawki. Tak, dobrze Drogi Czytelnik przeczytał, są takie stanowiska, które wymagają tak wczesnego ropoczęcia prac przygotowujących je pod nowe nasadzenia. W działania te wpisują się:

• uprawa przedplonowych roślin, w tym roślin fitosanitarnych,
• wykonywanie różnych zabiegów i co za tym idzie – wykonywanie wapnowania gleby. Zwykle jednak wystarcza jeden rok, aby przygotować pole do uprawy truskawki.

Trzy oblicza wapnia (cz. I)

Wszystko, co musisz wiedzieć o odczynie, dla stworzenia optymalnego podłoża

Stanowisko po sadzie, czy nadaje się pod plantacje truskawek?

Gdy jesienią po zbiorach usuniemy kwaterę sadu jabłoniowego, to w pierwszej kolejności powinno się wykonać analizę gleby metodą ogrodniczą, a następnie zaplanować na kolejny sezon szereg prac związanych z uprawą roślin przedplonowych, wapnowaniem czy stosowaniem nawozów organicznych. Jak pokazuje praktyka, po uprawie jabłoni w większości przypadków rok wystarcza, aby odpowiednio przygotować stanowisko pod przyszłą plantację truskawek.

Jeśli zamierzamy uprawiać truskawki w glebie, na której wcześniej był posadzony sad wiśniowy, to pragnę zwrócić uwagę, iż na takie stanowisko z uprawą truskawki możemy wejść po upływie minimum trzech lat. Jak pokazuje praktyka, stanowisko po wiśniach nie jest sprzyjające do wzrostu i rozwoju truskawek czy malin.

Kolejnym ważnym, acz pomijanym zagadnieniem są pasy herbicydowe. Jeśli rząd truskawek wypadnie akurat w miejscu po pasie herbicydowym, a obok będzie rząd truskawek posadzony w miejscu byłej murawy, to plantator bez trudu zauważy, że wzrost i plonowanie roślin posadzonych w pasie herbicydowym będzie słabszy względem tych drugich.

Czy stanowiska po uprawie truskawki lub maliny nadają się pod nową plantację?

Często zadawanym pytaniem jest: czy truskawki można uprawiać po truskawce lub po malinie? Generalnie nie zaleca się takiego monokulturowego systemu uprawy. Jednak plantatorzy mają zwykle ograniczone możliwości wyboru stanowisk pod przyszłe plantacje, szczególnie w rejonach koncentracji upraw roślin jagodowych w naszym kraju. Aby precyzyjnie odpowiedzieć na powyższe pytanie, sugerowałbym pobrać próbki gleby do badania fitopatologicznego oraz nematologicznego. W badaniach fitopatologicznych zostanie określona obecność organizmów patogenicznych wywołujących choroby truskawek, zaś nematologia odpowie nam na pytanie, czy w glebie znajdują się nicienie. Mając wyniki analiz, można je skonsultować z doradcą, aby opracować plan działania i przygotowania stanowiska.

Trzy oblicza wapnia (cz. II)

Rola wapnia w glebie i roślinie

Zabiegi poprawiające właściwości gleby pod platnację truskawki

Podczas wyboru stanowiska pod przyszłą plantację zwracajmy zatem szczególną uwagę na to, jakie wcześniej były uprawiane rośliny, w jakiej kondycji jest gleba oraz na wyniki analizy gleby lub wspomnianych wyżej analiz fitopatologicznych czy nematologicznych.

Czas przygotowania stanowiska przed założeniem plantacji to idealny moment na aplikowanie nawozów wapniowych, wymieszanie ich z glebą. Jeśli uprawiamy rośliny przedplonowe, gorąco polecam te o właściwościach fitosanitarnych. Przyoranie w całości takich roślin jest doskonałym zabiegiem, aby przed orką aplikować częściową dawkę nawozów wapniowych, zaś po orce, w czasie wykonywania uprawek gleby, podać na całą powierzchnię kolejną dawkę nawozów wapniowych, dobrze mieszając je z glebą.

Zaleca się, aby orkę wykonywać na głębokości do 20 cm, ponieważ w ten sposób wprowadzamy nawozy wapniowe, a tym samym uzupełniamy wapń w strefie profilu glebowego z największą częścią systemu korzeniowego truskawek.

Pragnę zaznaczyć, że moment przygotowania stanowiska to najlepszy czas na regulację odczynu gleby, wapnowanie i uzupełnienie wapnia dostępnego dla roślin. Aplikacje nawozu są wtedy najprostsze i wpisane w zagadnienia agrotechniczne.

Często pomijanym terminem aplikacji nawozów wapniowych jest okres po zbiorach i koszeniu liści, tymczasem warto wtedy uzupełnić wapń w glebie o ilości wywiezione z plonem.

FOTO: A. Zwierzyński

Wapnowanie przed formowaniem podwyższonych zagonów

Szczególną uwagę chciałbym zwrócić na wapnowanie przeprowadzane przed formowaniem podwyższonych zagonów i ściółkowaniem ich czarną folią albo agrowłókniną. Jeśli zawartość Ca²⁺ w glebie jest niska i uformujemy podwyższony zagon, to dostarczenie odpowiednich ilości wapnia będzie bardzo trudne, a na pewno bardzo kosztowne, ponieważ bardzo precyzyjnie obliczoną i odmierzoną dawkę nawozu należy aplikować w każdy z otworów wykonanych w foli lub agrowłókninie. Dlatego w przypadku formowania podwyższonych zagonów wapnowanie wykonujemy w czasie przygotowania stanowiska.

Wapnowanie istniejącej plantacji truskawek. Kiedy należy to robić?

Kiedy wapnować plantację truskawek, gdy już uprawa jest prowadzona? Odpowiedź na to pytanie brzmi: jesienią, pod koniec okresu wegetacyjnego, gdy rośliny wchodzą w okres spoczynku zimowego. Gleba nie jest jeszcze zamarznięta, ale już dostatecznie wilgotna.

Częściowo nawozy wapniowe można podawać również wczesną wiosną, gdy rośliny budzą się do życia, rozpoczynając nowy sezon wegetacyjny. Termin wczesnowiosenny bywa nieco trudniejszy, jeśli chodzi o aplikację nawozów wapniowych.

• Po pierwsze, dawki muszą być niższe niż te, które są aplikowane w okresie jesiennym.
• Po drugie, wczesną wiosną nie wprowadzamy nawozów wapniowych zawierających tlenek wapnia, możemy za to aplikować nawozy zawierające wapń w formie węglanowej (CaCO₃) lub uwodniony siarczan wapnia.
• Przy wiosennym stosowaniu nawozów wapniowych rodzą się pytania o to, jak prawidłowo je zaaplikować, aby nie doprowadzić do uwsteczniania się fosforu, ani strat azotu z gleby. Na to pytanie nie ma ani jednoznacznej, ani ogólnej odpowiedzi. W takim przypadku najlepiej podeprzeć się wynikami analiz gleby, ustalając priorytety w kolejności wprowadzania pierwiastków do strefy korzeniowej.
• Jeśli zdarzy się tak, że na istniejącej plantacji wszystkie pierwiastki będą wymagały uzupełniania do poziomu optymalnego, to oznacza, że w czasie przygotowania stanowiska zostały popełnione błędy lub nie wykonywano analiz gleby.

Pamiętajmy, że wapń musi być uzupełniony w glebie, ale niektóre pierwiastki, szczególnie te bardzo mobilne, można uzupełniać poprzez fertygację, czasami „ratujemy się” również nawożeniem dolistnym. Pisząc „niektóre pierwiastki”, nie mam na myśli wapnia, którego zawartość w glebie nie da się uzupełnić poprzez fertygację. Ale to znów kwestie do indywidualnych rozważań dla danej kwatery.

Mało oczywistym i często pomijanym terminem aplikacji niewielkiej ilości nawozów wapniowych jest okres po zbiorach owoców – jeśli mówimy o truskawkach odmian owocujących tradycyjnie. Wapń jest wyprowadzany z plantacji wraz z plonem, a także podczas koszenia liści. Dlatego po zbiorach powinno się na całą powierzchnię zaaplikować 500–600 kg nawozu wapniowego. Do tej aplikacji wybieramy nawozy zawierające węglan wapnia, nie należy sięgać po formy tlenkowe ani mieszaniny węglanu wapnia z tlenkiem wapnia.

Aby przeliczyć zawartość wapnia w nawozie z jednej formy chemicznej w drugą, należy zastosować przeliczniki: 0,56 w przypadku przeliczania CaCO₃ na CaO oraz 0,714 w celu przeliczenia CaO na jony Ca. Czyli z 600 kg nawozu zawierającego węglan wapnia wprowadzamy 336 kg CaO (600 kg CaCO₃ × 0,56) albo 239 kg Ca (336 kg CaO × 0,714), uzupełniając to, co wywieźliśmy z plonem. Jeśli rośliny po koszeniu liści będą odbudowywały utraconą masę liściową, tym bardziej wapń im się przyda.

Jak określić potrzeby wapnowania?

Po zbiorach i koszeniu liści na końcówkach nowych, młodych blaszek liściowych widoczne są niekiedy charakterystyczne dla truskawek objawy niedoborów wapnia. Oznacza to, że w momencie wzrostu i rozwoju liścia roślina nie pobrała z gleby dostatecznej ilości wapnia.

Nekroza na końcówkach liści truskawek to charakterystyczny objaw niedoboru wapnia

FOTO: A. Zwierzyński

Dawki wapnia ustalane na podstawie odczynu gleby mierzonym w 1 mol KCl, są powszechnie dostępne. Pamiętajmy, że ten sposób powoduje uregulowanie odczynu gleby, ale nie jest powiedziane, że dzięki poniższym obliczeniom uzupełnimy dawki wapna w glebie do optymalnego poziomu, a Ca²⁺ będzie dostępny w roztworze glebowym dla roślin. Bo jak już Czytelnik wie, odczyn gleby, zawartość wapnia w glebie i jego dostępność dla roślin to różne kwestie.

Aby ocenić, czy konieczne jest wykonanie wapnowania, można skorzystać z przygotowanych przez IUNG w 2015 r. tablic, zobrazowanych w tabeli 2. Tu przyda nam się również tabela 1, w której sprawdzimy odczyny gleby mierzone w roztworze 1 mol KCl albo w roztworze H₂O.

Znając odczyn gleby, na której zamierzamy posadzić truskawki, oraz jej klasę agronomiczną, można samodzielnie określić, czy wapnowanie jest konieczne, potrzebne, wskazane, ograniczone czy wręcz zbędne. Znając potrzebę wapnowania można określić dawki nawozu wapniowego, które są wyrażone w tabeli 3.

Zalecane dawki nawozów wapniowych w zależności od kategorii agronomicznej gleby oraz potrzeb wapnowania

FOTO: SAD

Dawki nawozów wapniowych

Dawki nawozów wapniowych obliczamy względem zawartości CaO w wybranym nawozie, dlatego informacja o zawartości wapnia wyrażonego w CaO powinna znajdować się na opakowaniu produktu. Powyższe dawki można aplikować przed założeniem plantacji, w czasie wspomnianego wyżej i opisanego schematu przygotowania stanowiska pod przyszłą uprawę. Proszę zwrócić uwagę, iż według tabeli maksymalna dawka CaO/ha wynosi 6 ton. Jeśli w nawozie mamy 50% CaO, to wysiewamy takiego nawozu 12 ton/ha.
Jest to bardzo wysoka dawka, więc jej aplikację można rozłożyć na kilkukrotną, w czasie wykonywania orki i zespołu uprawek pomiędzy likwidacją jednego a przed wysianiem kolejnego przedplonu. Gorąco zachęcam do aplikacji nawozów wapniowych w dawkach dzielonych, aby uzupełniać systematycznie wapń w glebie i regulować odczyn gleby na głębokości do 20 cm.

A co z istniejącymi plantacjami truskawek, czy proponowane dawki w tabeli 3 mogą być stosowane? Zespół pod przewodnictwem prof. Sadowskiego z SGGW w Warszawie opracował zalecenia wapnowania gleby oraz określił dawki nawozów wapniowych rekomendowanych dla istniejących plantacji roślin jagodowych. Przedstawia je tabela 4.

Maksymalne dawki nawozów wapniowych stosowane jednorazowo na plantacji jagodowych

FOTO: SAD

Po przenalizowaniu tabel 3 i 4 nasuwa się prosty wniosek. Na istniejącej plantacji dawki nawozów wapniowych są niższe niż te, które możemy zaaplikować przed założeniem plantacji, w czasie przygotowania stanowiska. Gdy rośliny są uprawiane na danym stanowisku, aplikację nawozów wapniowych najlepiej przeprowadzić w okresie jesiennym lub ewentualnie częściowo na początku sezonu wegetacyjnego. Nie można dopuścić do konieczności aplikacji wysokich dawek nawozów wapniowych, dlatego corocznie, a nawet dwa razy w sezonie należy wykonywać analizy gleby i na tej podstawie kontrolować odczyn gleby, zawartość Ca²⁺ i oceniać potrzeby wapnowania i dawki nawozów wapniowych. Proces zakwaszenia gleb jest długi i skomplikowany, na co wpływa wiele czynników. Tak samo dzieje się, gdy chcemy podnieść odczyn lub uzupełnić wapń w glebie. To również skomplikowany i długotrwały proces, który nie powinien być zostawiany na „ostatni tydzień” przed założeniem plantacji.

Jaki nawóz wapniowy wybrać?

Polski rynek oferuje szeroką gamę nawozów wapniowych. Zatem na co zwracać uwagę, aby wybrać dobry produkt?

• Po pierwsze zwróćmy uwagę na skład chemiczny zapisany na etykiecie. Dobrze byłoby wiedzieć, czy w nawozie nie występują składniki niepożądane, np. metale ciężkie. Jeśli ich zawartość przekracza normy ustawowe, to taki produkt nie powinien być stosowany.
• Zwracajmy uwagę na zawartość CaO w nawozie. Produkty o wysokiej zawartości tlenku wapnia (CaO) mogą być stosowane w czasie przygotowania stanowiska, przed założeniem plantacji, ale w małych dawkach. Na istniejących plantacjach poleca się aplikowanie nawozów zawierających węglan wapnia (CaCO₃), choć w tych nawozach zawartość wapnia również będzie podana w CaO, z tym że w niższej zawartości – nawóz ze 100% CaCO₃ będzie zawierał około 56% CaO. Nawozy zawierające węglan wapnia, takie jak HortiWap Kreda i inne, można aplikować przed założeniem plantacji, ale również na istniejących plantacjach truskawek czy malin.
• Na rynku występują również nawozy zawierające formę węglanową oraz tlenkową, są to wysokiej jakości produkty. Przykładowo HortiWap Mix łączy pozytywne właściwości węglanu wapnia i tlenku wapnia, ale poprzez niższą zawartość wapna tlenkowego i nie jest tak mocno działający.
• Forma nawozu wapniowego może być granulowa, do aplikacji przy użyciu większości dostępnych modeli siewników nawozowych, w tym siewników sadowniczych typu lejek. Do aplikacji formy pylistej (wysuszonej) oraz proszkowej (pylistej, ale zwilgoconej) wymagane są specjalistyczne siewniki do wapna nawozowego z podajnikiem taśmowym. Chodzi o to, aby w czasie aplikacji nie dochodziło do zapychania elementów roboczych, takich jak szczeliny, co mogłoby powodować nierównomierną aplikację.
• Szybkość reakcji nawozów wapniowych zwierających CaCO₃ zależy od stopnia rozdrobienia skał, z jakich nawozy wapniowe są wytwarzane. Im nawóz bardziej rozdrobniony, tym lepsza reaktywność i działanie, ale i wyższa cena, ponieważ rozdrobnienie dokonywane jest przez urządzenia korzystające z energii elektrycznej. Nawozy wapniowe mogą być produkowane z przerobu naturalnych skał wapniowych lub stanowić produkty uboczne różnych procesów.

Chciałbym się skupić na temacie przerobu skał wapniowych, ponieważ z tym rodzajem produktu plantator będzie miał częściej do czynienia. Aby była wysoka reaktywność, a co za tym idzie – dostępność wapnia, najlepiej jakby skały wapniowe użyte do produkcji nawozu pochodziły z okresu kredy, ale nie dalej niż jury. Na rynku są dostępne nawozy przygotowywane z dolomitów, których ponad 90% składu chemicznego mogą stanowić takie pierwiastki jak wapń i magnez. Należy jednak pamiętać, że przy stosowaniu tego typu nawozów w celu uregulowania odczynu gleby i dostarczenia wapnia czas oczekiwania na efekty może trwać nawet do kilku lat.

Dlatego zdecydowanie lepiej jest sięgnąć po nawozy wapniowe produkowane z przetworzenia skał pochodzących z okresu kredowego. W nawozach wapniowych może być od kilku do kilkudziesięciu procent wody. Im więcej wody, tym transport nawozu droższy. Ale należy zwrócić uwagę, że jeśli w nawozie wapniowym znajduje się 10% wody, to zaplanowana dawka takiego nawozu musi być o te właśnie 10% zwiększona. W praktyce jest jednak tak, że jeśli plantator planuje wysiać 600 kg nawozu, to rzadko zdarza się, że zwiększy dawkę do 660 kg. Ale pamiętać należy, że w takim przypadku wprowadzamy o 10% mniej CaO. Im wapno suchsze, z mniejszą zawartością wody, tym droższe, ponieważ w procesie suszenia wykorzystywany jest gaz. Im produkt bardziej zawilgocony, tym jego cena powinna być niższa.

Oczywiście parametrów nawozów wapniowych jest bardzo wiele. Chciałem zwrócić uwagę Czytelnika na te najistotniejsze z agrotechnicznego punktu widzenia. Wybranie jak najlepszego produktu, służącego do odkwaszania gleby, dostarczania wapnia i uzupełniania zawartości wapnia dostępnego dla roślin, wcale nie jest łatwe. Ufam jednak, że po lekturze trzech artykułów o wapnowaniu będzie to sprawa nieco łatwiejsza do przeprowadzenia dla plantatora. 

Albert Zwierzyński

Doradca Jagodowy

Jak podkreślają, najważniejszym narzędziem pracy każdego rolnika jest gleba, dlatego też troska o jakość gleby i o jej aktywność mikrobiologiczną jest priorytetem firmy.

52% wszystkich gruntów w Unii Europejskiej jest zdegradowanych, jest to około 80 mln ha gruntów. Firma Gaiago aby przeciwdziałać wprowadza program węglowy, którego celem ma być zwiększenie udziału próchnicy w ziemi. Tutaj ważną rolę odegra produkt Nutrigeo.

Jakub Gołuchowski, ISV Gaiago, Michel Funfschilling, CEO Gaiago International, Kamila Załęcka-Dusza, Country Manager Gaiago i Łukasz Peroń, ISV Gaiago.

FOTO: inf. pras

Rewitalizacja gleby

Wyzwania polskiego rolnictwa to między innymi:

• degradacja gleby,
• emisja CO2,
• ograniczenia w stosowaniu środków ochrony roślin i nawozów,
• niedobory wody.

Rewitalizacja gleby jest kluczem do sprostania tym wszystkim wyzwaniom. Dlatego firma proponuje produkty takie jak: Free PK i Free N 100, które pomagają zużywać mniej nawozów chemicznych. A Altea i Memcomba stymulują naturalną odporność rośliny na czynniki stresowe np. infekcje. Produkty oferowane przez firmę mają aktywować biologiczne mechanizmy umożliwiające optymalne plonowanie.

Trzy oblicza wapnia (cz. II)

Rola wapnia w glebie i roślinie

• Nutrigeo - działanie tego produktu, to nie tylko stymulacja procesów zachodzących w glebie, jak aktywacja pożytecznych grzybów, ale również odbudowa materii organicznej. Można go określić jako doglebowy probiotyk, który stymuluje rozwój grzybów mikoryzowych i humifikacyjnych.
  Dodatkowo wpływa pozytywnie na poprawę właściwości fizycznych, chemicznych i biologicznych gleby. Poprawia jej strukturę, ułatwia uprawę i poprawia podsiąkanie wody. Przyspiesza rozkład resztek pożniwnych w glebie i ich przemianę w próchnicę, o czym świadczy zwiększenie zawartości dwutlenku węgla zatrzymywanego w glebie. Celem aplikacji tego produktu jest stabilizacja próchnicy.
• Free N100 to produkt pozyskujący azot z powietrza, dzięki czemu możemy ograniczyć nawożenie azotem na plantacji. Stanowi również dodatkowe źródło odżywienia roślin. 90% skuteczności działania tkwi w prawidłowym zastosowaniu:
  - stosować na wilgotną glebę;
  - aplikować po wschodach roślin;
  - na rozwój bakterii korzystnie wpływa obecność siarki w glebie;
  - nie należy go mieszać z fungicydami, insektycydami i azotem;
  - unikać pH gleby poniżej 5,5 i powyżej 8,2;
  - bakterie azotowe są także wrażliwe na intensywną ekspozycję UV.
• Free PK - Produkt ten odpowiedzialny jest za odblokowywanie minerałów w glebie. Zawiera bakterie Bacillus mucilaginosus, które pobudzają rośliny do wydzielania kwasów organicznych wokół minerałów pomagając je rozpuszczać. Produkt jest kompatybilny z herbicydami i roztworami azotu.
• Stimulus to prebiotyk na bazie polimerów i mikroelementów do stosowania dolistnego. Redukuje stres wywołany ochroną pestycydową, poprawia wigor i odżywienie roślin, zwiększa koncentrację cukrów, poprawiając smak owoców.

Gajgo oferta produktowa

FOTO: inf. pras

Dlaczego wapnowanie gleby i uzupełnienie wapnia w jej strukturze, a dopiero potem uruchomienie jego dostępnych zasobów dla roślin jest tak trudnym zadaniem?

Wielu plantatorów corocznie przesyła do mnie wyniki badań gleby do oceny lub na ich podstawie ułożenia planu nawozowego albo konsultacji. Wiele razy obserwowałem zjawisko, iż pH gleby było poprawne albo wymagało niewielkiej korekty, zaś zawartość wapnia w glebie była na poziomie bardzo niskim. Sam kilka lat temu na swojej plantacji truskawek doświadczyłem takiego stanu rzeczy. Po obliczeniach i przeprowadzeniu aplikacji nawozów wapniowych, założeniu plantacji w sierpniu i ponownych pobraniach prób do analiz okazało się, że odczyn jest uregulowany, zaś dostępnego wapnia w glebie jak było bardzo mało, tak niski jego poziom pozostał. Dlaczego wapnowanie gleby i uzupełnienie wapnia w jej strukturze, a dopiero potem uruchomienie jego dostępnych zasobów dla roślin jest tak trudnym zadaniem? Dlaczego wiedza o odczynie gleby nie daje odpowiedzi na pytanie, z jakiej ilości wapnia roślina może skorzystać? Aby jeszcze bardziej zachęcić Czytelnika do przeczytania materiału, do tej beczki dziegciu dołożę kolejną łyżkę.

Wapń przez wielu specjalistów jest określany jako pierwiastek trudny w zarządzaniu. Jest pobierany tylko i wyłącznie biernie, zatem tylko i wyłącznie wtedy, gdy zachodzi proces transpiracji. Jeśli transpiracja jest znikoma, to rośliny nie mogą pobierać i transportować wapnia z włośnikowego systemu korzeniowego poprzez łodygi do liści. Skutki tego są obserwowane w formie choroby fizjologicznej wywołanej brakiem dostępnego dla roślin wapnia i nazywanej zależnie od uprawianego gatunku:

• gorzką plamistością podskórną – w przypadku jabłek,
• tipburn – w przypadku warzyw liściowych
• czy suchą zgnilizną wierzchołkową – w przypadku papryki i pomidora.

Gorzka plamistość podskórna jabłek to choroba fizjologiczna wywołana niedoborem wapnia dostępnego dla roślin

FOTO: A. Okła-Wierzbicka

Tymczasem przejdźmy do dobroczynnego wpływu wapnia na właściwości gleby, na początek biorąc pod lupę strukturę gleby.

Struktura gruzełkowata gleby

Nazywana inaczej agregatową, jest to struktura o trwałych, porowatych, kształtem zbliżonych do kuli frakcjach gleby wielkości 1–5 mm, które są spajane przez substancje humusowe, wydzieliny bakterii glebowych, minerały oraz koloidy mineralno-organiczne, w znacznym stopniu wysycone kationami dwuwartościowymi, głównie wapniem i magnezem.

Skład agregatów i proporcje gruzełków różnej wielkości zależą od wielu czynników, do których zaliczyć możemy:

• rodzaj gleby,
• ilość substancji organicznej,
• aktywność mikrobiologiczną gleby, jej odczyn
• oraz typ uprawy i gospodarkę wodną.

Najbardziej korzystna dla roślin jest bardzo duża ilość porów w glebie, czyli wolnych przestrzeni wypełnionych powietrzem glebowym i/lub wodą. To właśnie od ilości porów i – co za tym idzie – struktury gruzełkowatej zależą relacje powietrzno-wodne w glebie. Jest to nierzadko decydujące o wzroście i rozwoju systemu korzeniowego, a także zapewniające glebie prawidłowe właściwości – bywa, że struktura gleby i stosunki powietrzno-wodne decydują o sukcesie uprawy. Agregaty są tworzone poprzez łączenie się koloidów glebowych. Koloid glebowy posiada ładunek ujemny, do którego przyłączane są kationy – głównie wapnia i magnezu. Dlatego duże wysycenie kompleksu sorpcyjnego jonami Ca²⁺ i Mg²⁺ wpływa korzystnie na tworzenie struktury gruzełkowatej.

Struktura gruzełkowata może być niszczona poprzez intensywną, niewłaściwą uprawę gleby, agrotechnikę na plantacji, jak i intensywne opady deszczu, po których na powierzchni gleby zalega woda opadowa. W skrajnych przypadkach, szczególnie na glebach średnich i ciężkich, zniszczenie struktury gruzełkowatej doprowadza do: zalewania gleby, jej zaskorupiania po odpadach deszczu, utrudnionej wymiany gazowej i powstawania zastoisk wodnych. Uprawianie roślin na takiej glebie skutkuje m.in.

• słabszym wzrostem i rozwojem systemu korzeniowego oraz objawami niedoborów wapnia widocznymi na roślinach.

Dlatego działania każdego plantatora powinny być ukierunkowane na dbałość o strukturę gruzełkowatą gleby oraz uregulowanie stosunków powietrzno-wodnych, a w tych procesach strukturotwórczych sprzymierzeńcem plantatora jest właśnie wapń. Aby utrzymać odpowiedni poziom tego pierwiastka w formie rozpuszczalnej w wodzie, w postaci kationów Ca²⁺, należy w miarę potrzeby zastosować nawozy wapniowe.

Po co roślinom wapń?

Wapń jest zaliczany do grupy 16 pierwiastków mineralnych, niezbędnych każdej roślinie do prawidłowego wzrostu i rozwoju. Jest zaliczany do makroelementów drugorzędowych – obok siarki i magnezu. Deficyt dostępnego dla roślin wapnia prowadzi do zmian fizjologicznych, czasami nazywanych chorobami nieinfekcyjnymi, które mogą prowadzić do zamierania komórek, tkanek, a w skrajnych przypadkach – całych roślin.

Rośliny pobierają wapń w formie kationu Ca²⁺ przez najmłodsze części korzeni, skąd jest przemieszczany wraz z prądem transpiracyjnym, czyli z korzeni do liści, gdzie jest najwięcej aparatów szparkowych odpowiedzialnych za transpirację. Jeśli proces transpiracji jest zablokowany na skutek dużej wilgotności powietrza, wapń nie będzie pobierany. Podobnie jest w przypadku przesuszenia i zasolenia podłoża – transpiracja może być znacznie ograniczona, ponieważ roślina nie jest w stanie podnieść słupa zasolonej wody o dużej masie i gęstości.

Skrzyp może być rośliną wskaźnikową dla gleb o kwaśnym odczynie, ale również gleb ciężkich, mało przepuszczalnych o nieuregulowanych stosunkach powietrzno-wodnych. Obecność skrzypu i innych roślin niepożądanych na plantacji powinna być przesłanką do wykonania chemicznej analizy gleby

FOTO: A. Zwierzyński

Wapń w roślinie przemieszcza się dość wolno (9 dni to czas podróży z dolnej strony liścia na górną lub odwrotnie!), dlatego na żywienie mineralne tym pierwiastkiem należy patrzeć poprzez jego odpowiednią zawartość w glebie w postaci dostępnej dla roślin (dobrze rozpuszczalnej w wodzie). W przypadku plantacji fertygowanych standardem powinno być podawanie przez cały sezon wegetacyjny nawozów wapniowych właśnie wraz z fertygacją (głównie opartych na solach dobrze rozpuszczalnych w wodzie) oraz od kwitnienia do końca zbioru owoców poprzez nawożenie dolistne dedykowanymi nawozami wapniowymi.

Rola wapnia w mineralnym żywieniu roślin

Wapń wchodzi w skład tkanek i organów, łącząc ze sobą komórki roślinne. Jest obecny w blaszce środkowej, wpływa na procesy podziału komórek merystemów wierzchołkowych, wpływa na wzrost elongacyjny korzeni. Mówimy, że dla budowy solidnego systemu korzeniowego ważne są dwa pierwiastki: fosfor i wapń (inne też, ale dzisiaj o wapniu!), dlatego ważne jest, aby na etapie tworzenia dużego i zdrowego systemu korzeniowego, obok fosforu, w glebie znajdowały się optymalne ilości wapnia dostępnego dla roślin. Wapń w roślinie:

• kontroluje pobieranie przez korzenie składników mineralnych;

• wpływa hamująco na aktywność patogenów glebowych atakujących korzenie;

• ogranicza toksyczność pierwiastków, np. glinu, który bywa pierwiastkiem destrukcyjnym w utrzymaniu struktury gruzełkowatej gleby, ale także w żywieniu roślin;

• poprawia odporność tkanek na uszkodzenia mechaniczne (ściany komórkowe!);

• dostarczony w odpowiednich ilościach do owoców będzie poprawiał ich trwałość i jakość pozbiorczą, ale również wygląd, kształt i smak.

Ostatnie z parametrów mają kluczowe znaczenie z punktu widzenia konsumenta, który najczęściej kupuje oczami. Z tego powodu w pierwszej kolejności owoce będą wybierane ze względu na kolor i np. jędrność, a dopiero później ze względu na smak i zapach.

Regulacja odczynu gleby na plantacji truskawek

FOTO: A. Zwierzyński

Aplikacja nawozu wapniowego przed założeniem plantacji truskawek

FOTO: A. Zwierzyński

Ze smutkiem muszę stwierdzić, iż wapń jest dość często lekceważony w praktyce sadowniczej. Tymczasem dostępność aktywnego i łatwo pobieranego Ca²⁺ musi być zapewniona, aby rośliny mogły wykorzystać ten niezbędny im do życia pierwiastek. Zwracam szczególną uwagę, iż w przypadku odmian truskawek owocujących tradycyjnie około 80% wapnia będzie pobrane i przetransportowane do nadziemnych części roślin w pierwszych 6–8 tygodniach uprawy od startu wegetacji lub posadzenia sadzonek w miejsce stałe. Jeśli w tym czasie wystąpi deficyt dostępnego dla roślin wapnia w strefie korzeniowej, to na liściach pojawią się charakterystyczne objawy jego niedoboru w roślinie.

Pamiętajmy, że wapń wraz z borem to dwa pierwiastki pobierane biernie, dlatego Ca²⁺ musi się znajdować blisko włośnikowego systemu korzeniowego w postaci dostępnej (rozpuszczalnej w wodzie). Jeśli wapnia jest dosyć (w analizie gleby), ale jest w formie słabo rozpuszczalnej lub nierozpuszczalnej, to rośliny go z gleby nie pobiorą. Dlatego namawiam do wykonywania analiz gleby „metodą ogrodniczą”, w której oznaczany jest wapń rozpuszczalny w wodzie, a więc potencjalnie dostępny dla roślin.

Wapnowanie - na co zwrócić uwagę?

Drugi przypadek to niemożność prowadzenia procesu transpiracji: nie ma transpiracji – nie ma pobierania wapnia. Rośliny mogą nie transpirować, jeśli gleba jest nadmiernie sucha lub jest zbyt zasolona. Transpiracja może być również ograniczona przez wysoką wilgotność powietrza, ale w tych warunkach rośliny mogą sobie częściowo radzić poprzez zjawisko parcia na korzeń, w skutek którego na zakończeniach wiązek przewodzących pojawiają się kropelki rosy (tzw. efekt gutacji). Jeśli uprawiamy rośliny pod osłonami, to rankiem należy przewietrzyć obiekt, aby zapewnić cyrkulacje powietrza, która obniży jego wilgotność i może spowodować aktywację procesu transpiracji, zapobiegając zjawisku parcia na korzeń.

Jeśli warunki niesprzyjające pobieraniu wapnia z gleby utrzymują się dłuższy czas, rozwiązaniem (częściowym) może być pozakorzeniowe stosowanie nawozów wapniowych, tak aby pierwiastek ten uzupełnić w momencie, gdy rośliny mają utrudnione jego pobieranie z gleby. Jeśli sięgamy po dolistne nawozy wapniowe, to należy wziąć pod uwagę fakt, iż efekt pozakorzeniowego żywienia wapniem, jego przemieszczenie do liści czy owoców może zająć roślinie nawet do 9 dni! Żywienie wapniem nie jest ekspresowe, dlatego odpowiednia ilość dostępnego wapnia w glebie, dostarczanie go wraz z pożywką w czasie fertygacji przez cały sezon wegetacyjny oraz dolistna korekta nawożenia wapniem zapewnić mogą pożądany efekt.

Jak Drogi Czytelnik zdążył się już przekonać, żywienie wapniem nie jest sprawą oczywistą. Jego uzupełnienie w glebie do poziomów optymalnych dla roślin, zapewnienie warunków sprzyjających pobieraniu i transportowaniu wapnia w roślinie, które będą mogły się przełożyć na wysoką jakość i trwałość plonu, nie jest ani łatwe ani nie trwa krótko. Z tego powodu o wapniu należy myśleć w różnych kontekstach – nawożenia posypowego, fertygacji, nawożenia dolistnego – oraz w różnych terminach: przed założeniem plantacji, podczas przygotowania stanowiska czy po zbiorach, w okresie jesiennym. Dlatego w trzeciej części niniejszego artykułu, która ukaże się w kolejnym numerze „Sadu Nowoczesnego”, zajmiemy się terminami, dawkami i metodami dostarczania wapnia, aby zapewnić roślinom jego dostateczną ilość. 

Albert Zwierzyński

Doradca Jagodowy

Wapń to kluczowy pierwiastek, który decyduje o jakości, jędrności i trwałości owoców w obrocie

Piętą achillesową naszego rodzimego ogrodnictwa jest dostępność Ca²⁺ w glebie dla roślin. Wapń to kluczowy pierwiastek, który decyduje o jakości, jędrności i trwałości owoców w obrocie. W tym aspekcie najczęściej myślimy o dostarczaniu wapnia poprzez pokwitnieniowe nawożenie dolistne lub aplikację saletry wapniowej poprzez fertygację. I tu zwracam uwagę Szanownego Czytelnika, że temat wapnia i jego wpływu na roślinę oraz na jakość i trwałość plonu jest znacząco szerszy i bardziej złożony niźli kilka zabiegów dolistnych czy poprzez fertygację. Absolutnie nie umniejszam tu roli tych form dokarmiania. Chcę jednak zwrócić uwagę na fundamenty jakości i wielkości plonu, czyli na zawartość w glebie dostępnego wapnia dla roślin, bo to jest podstawa i wysokich, i jędrnych, i trwałych w obrocie owoców. Dopiero na tych to fundamentach budujemy dalsze nawożenie, w tym fertygację i nawożenie dolistne.

Co to jest pH gleby i na co ma wpływ?

Odczyn gleby to jej właściwość wyrażona przez stosunek stężenia jonów wodorowych H⁺ w roztworze glebowym. Od tego stosunku zależy, czy gleba ma odczyn kwaśny, czy zasadowy, co decyduje o jej innych właściwościach. W celu ułatwienia obliczeń duński chemik Soren Sorensen w 1909 r. wprowadził do powszechnego użytkowania skalę pH. Definiuje on, iż pH to ujemny logarytm (pH = –log H⁺) ze stężenia jonów wodorowych, mieszczący się w zakresie od 0 do 14, gdzie pH=7 to odczyn obojętny, pH >7 to odczyn alkaliczny, a pH<7 to odczyn kwaśny. Zazwyczaj odczyn gleb uprawnych waha się w granicach od pH 4 do 8,5. Odczyn gleby ma ogromny wpływ na jej właściwości, kondycję i parametry. Z kolei o samym odczynie gleby decyduje bufor glebowy, który zależy od klasy agronomicznej gleby i zawartości próchnicy. Aby zwiększyć pH o jedną jednostkę na glebach cięższych, o wyższej zawartości próchnicy, należy wprowadzić większą ilość jonów wodorotlenowych – czyli w praktyce ilość tlenku wapnia (CaO) wyższą niż na glebę lżejszą, o niższej zawartości próchnicy. Dlatego aby móc prawidłowo podejść do dalszych zagadnień związanych z regulowaniem odczynu i dostarczaniem Ca²⁺ do kompleksu sorpcyjnego, w pierwszej kolejności należy ocenić właśnie klasę agronomiczną gleby. Kategoria agronomiczna gleby to cecha jakościowa wyznaczona na podstawie grupy granulometrycznej lub udziału cząstek o średnicy <0,02 mm (tabela 1).

Kategorie agronomiczne gleb uprawnych

FOTO: Albert Zwierzyński

Jakie są przyczyny zakwaszenia gleb?

A więc jeśli wiemy, że pH to parametr określający stężenie jonów wodorowych (H⁺) w glebie, to skąd się on właśnie w glebie bierze? Pytanie to można zadać inaczej: dlaczego gleby uprawne się zakwaszają?

Odpowiedzi na to pytanie można udzielić dwojako.

• Po pierwsze – źródło kwasowości gleb leży w czynnikach naturalnych, niezależnych od człowieka.
• Po drugie – źródłem może być też grupa czynników antropologicznych, czyli wywołanych działalnością człowieka.

Zakwaszenie gleb jest skutkiem procesów akumulacji kationów wodoru w glebie. Dzieje się tak, gdy gleba nie jest w stanie we własnym zakresie neutralizować jonów wodorowych, a zwiększenie ich stężenia w roztworze glebowym obserwujemy poprzez spadek pH.

NAWOŻENIE

O czym należy pamiętać przy okazji jesiennego nawożenia sadów po zbiorach owoców?

Do najważniejszych, naturalnych czynników sprzyjających zakwaszaniu gleb możemy zaliczyć:

• wymywanie kationów (szczególnie Ca²⁺ i Mg²⁺),
• pobieranie kationów przez rośliny,
• utlenianie azotu,
• oddychanie korzeni (wzrost CO₂ w glebie)
• oraz mineralizację materii organicznej w glebie.

Do czynników antropologicznych zalicza się:

• stosowanie nawozów zakwaszających glebę
• oraz kwaśne deszcze.
• Dodam, że nie mniejszy skutek wzrostu zakwaszenia gleby ma "grzech zaniechania" polegający na niekontrolowaniu odczynu gleby, niewykonywaniu chemicznych analiz, co może skutkować brakiem wapnowania i regulacji odczynu gleby.

Postawmy sobie jeszcze jedno pytanie: skąd się w glebie bierze dwutlenek węgla? Możliwości są dwie: z materii organicznej gleby, o którą dba każdy rolnik, oraz w wyniku oddychania korzeni – procesu prowadzącego do dostarczania CO₂ bezpośrednio do gleby. Wpływ dwutlenku węgla na wzrost kwasowości gleby obrazuje reakcja: CO₂ + H₂O ⇔ H₂CO₃ ⇔ H⁺ + HCO₃^-.

Rolnik, aby osiągnąć przyzwoity plon, dostarcza do gleby różne nawozy. Dlatego bardzo ważna jest znajomość podstawowych właściwości aktualnie stosowanego nawozu oraz jego wpływu na odczyn gleby – czy wybrany produkt będzie glebę zakwaszał, będzie miał na nią wpływ neutralny czy alkalizujący (tabela 2).

Wpływ wybranych nawozów na odczyn gleby uprawnej

FOTO: Albert Zwierzyński

Szczególną rolę na wzrost zakwaszenia gleby ma powszechne stosowanie nawozów azotowych zawierających azotan amonu (NO₃NH₄), czyli popularnej saletry amonowej: NH₄⁺+2O₂ ⇒ NO₃^- + 2H⁺ + H₂O. A więc jeśli do gleby wnosimy z nawozem mineralnym 1 kg azotanu amonu, to w celu równowagi zakwaszenia powinniśmy wnieść 2 kg CaO. Czy o tym pamiętamy?

Do wzrostu zakwaszenia gleb przyczynia się również siarka. Jest ona dostarczana m.in. wraz z nawozami, szczególnie siarczanem potasu czy siarczanem magnezu – powszechnie stasowanymi na plantacjach roślin jagodowych zamiast form chlorkowych (chlorku potasu lub rzadziej chlorku magnezu). A więc wapnowanie to zabieg niezbędny do równoważenia skutków zakwaszenia wywołanego przez stosowanie nawozów mineralnych (tabela 3).

Potrzeby wapnowania

FOTO: Albert Zwierzyński

Wpływ odczynu gleby na gospodarkę i dostępność składników pokarmowych dla roślin.

Kwestią niezwykle istotną, a w momencie drastycznego wzrostu cen nawozów mineralnych – najistotniejszą z punktu widzenia ekonomii gospodarstwa, jest wpływ odczynu gleby na gospodarkę i dostępność składników pokarmowych dla roślin. W glebach o nieuregulowanym odczynie dostępność pierwiastków dla roślin jest mniejsza, co skutkuje podniesieniem dawki nawozu mineralnego. Zaś w czasach szukania oszczędności, ekonomicznego zarządzania nawożeniem ważne jest ograniczanie, a nie zwiększanie stosowania nawozów mineralnych. Dlatego odczyn gleby ma tutaj kluczowe znaczenie. I można by powiedzieć, że regularne kontrolowanie pH gleby, odpowiednie wapnowanie jest podstawą do określenia dawki nawozów oraz racjonalnego ich używania. Jest to aspekt bardzo ważny i by rzec dokładnie – podstawowy, a nade wszystko może być źródłem oszczędności w naszym gospodarstwie. Dlatego jeśli nie znamy odczynu gleby, nie planujemy i nie przeprowadzany wapnowania, to skazujemy się na problemy uprawowe i wyższe koszty nawożenia roślin. Przyswajalność składników pokarmowych przez rośliny w zależności od pH obrazuje rysunek.

FOTO:

Jak widać na grafice, najbardziej optymalnym odczynem gleby zapewniającym przyswajanie wszystkich makro- i mikroelementów jest odczyn pH 6,5–7,2 (dla pH oznaczanego w roztworze wodnym) lub 6,0–7,0 (dla pH oznaczanego w 1-molowym roztworze KCl). Skąd wynikają te różnice, omówię za chwilę.

Problematyczny fosfor

Chciałbym na moment zatrzymać się przy fosforze, bardzo ważnym makroelemencie w uprawie roślin. Fosforze, który jest problematyczny, ponieważ jego dostępność dla roślin jest tylko przy bardzo wąskim zakresie pH. Fosfor w glebie może występować w związkach mineralnych lub organicznych, ale aby był dostępny dla roślin ze związków organicznych, musi przejść procesy mineralizacji do form nieorganicznych. Dostępnymi dla roślin formami fosforu są:

•  H₂PO₄^2–
• oraz HPO₄^2–.

Na glebach kwaśnych fosfor wiązany jest z glinem (AlPO₄ × 2H₂O) lub żelazem (FePO₄ × H₂O). Zaś na glebach o odczynie alkalicznym, o pH powyżej 8, fosfor wchodzi w związki z wapniem – Ca₃(PO₄)₂ – i staje się dla roślin niedostępny z powodu słabej rozpuszczalności fosforanów.

Z tego powodu odczyn gleby powinien być regulowany precyzyjnie, na podstawie aktualnych wyników chemicznej analizy gleby. Zdaniem ekspertów, aby zapewnić optymalną dostępność fosforu dla roślin, najpierw powinno się wykonać analizę gleby, uregulować jej odczyn, a dopiero później zaplanować nawożenie fosforem. To bardzo ważne, ponieważ przy takiej kolejności postępowania, a nie odwrotnej, przy optymalnym odczynie gleby może się okazać, że aplikacja nawozów fosforowych będzie konieczna w mniejszej ilości niż początkowo było to zakładane. To przekłada się na realne oszczędności w gospodarstwie.

Diagnostyka stopnia zakwaszenia gleb

Pierwszą metodą diagnostyczną oceny zakwaszenia gleby jest metoda wizualna, czyli ocena wzrostu i rozwoju roślin, które w niższym pH mogą rozwijać się słabiej, dawać mniejsze plony. Ta metoda obarczona jest dużym ryzykiem popełnienia błędu i sam fakt słabszego wzrostu i rozwoju roślin nie powinien być wskazaniem do wapnowania gleby, a tym bardziej do określania dawki nawozów. Osłabienie wzrostu roślin może być bowiem powodowane wieloma czynnikami, takimi jak patogeny, szkodniki, warunki atmosferyczne, działanie człowieka i in.

Czasem w ocenie wizualnej pomocne jest zestawienie pewnych zjawisk występujących na plantacji. Jeśli przykładowo zauważymy fioletowe przebarwienia liści, zaś temperatura gleby wynosi np. ponad 10°C, a w analizie chemicznej odczyn gleby zostanie określony jako kwaśny, to w pierwszej kolejności należy uregulować pH gleby, a następnie zastosować nawozy wapniowe i powtórzyć analizę gleby. Na jej podstawie, przy uregulowanym odczynie gleby, można dopiero ustalić dawki nawozów fosforowych lub zastosować dolistnie łatwo pobierane formy fosforu.

Innym przykładem oceny wizualnej plantacji jest ocena występowania tzw. roślin wskaźnikowych. Obecność na plantacji takich gatunków, jak:

• czerwiec roczny,
• sporek polny,
• rdest,
• skrzyp,
• szczaw zwyczajny,
• fiołek trójbarwny,
• a także rumian polny,
• kostrzewa owcza,
• rzodkiew świrzepa,
• orlica pospolita czy mech, może świadczyć o kwaśnym odczynie gleby.

Obecność skrzypu i innych roślin niepożądanych na plantacji powinna być przesłanką do wykonania chemicznej analizy gleby

FOTO: A. Zwierzyński

Z kolei roślinami wskaźnikowych dla gleb zasadowych są:

• chaber driakiewnik,
• czyściec prosty,
• dymnica drobnokwiatowa,
• jaskier polny,
• mak,
• nostrzyk żółty,
• przytulia trójnożna czy rumianek pospolity.

Obecność specyficznych chwastów na plantacji powinna być przesłanką do wykonania analizy gleby i na tej podstawie określenia potrzeb wapnowania gleby.

Jako ciekawostkę przytoczę tu dane literaturowe, które podają iż na glebach kwaśnych słabsze jest działanie substancji aktywnych herbicydów. A co za tym idzie niskie pH przyczynić się może do zachwaszczenia pola czy plantacji. A z tego zaś wynikają zwiększone koszty przeznaczane na ochronę herbicydową lub dodatkowe zabiegi odchwaszczania plantacji.

Badania gleby w OSChR

Najlepiej i najdokładniej odczyn gleby można zbadać w wyspecjalizowanym laboratorium. Osobiście rekomenduję Okręgowe Stacje Chemiczno-Rolnicze (OSChR) podległe pod MRiRW (aktualne dane teleadresowe do każdej z 17 OSChR można znaleźć w Internecie), z których sam od lat korzystam. Mimo iż istnieją możliwości przeprowadzenia kontroli odczynu bezpośrednio na polu za pomocą kwasomierza Helliga lub różnego rodzaju pH-metrów (bardzo duży wybór modeli i typów), to w mojej ocenie sugerowałbym kontrolę polową traktować sugestywnie i na jej podstawie określić potrzebę pobrania próbek gleby i wysłania ich do OSChR. Badania w laboratorium obarczone są statystycznie mniejszym prawdopodobieństwem wystąpienia błędów. A w razie wątpliwości można skontaktować się z laboratorium i poprosić, aby wynik powtórzono.

Oddając próbki do laboratorium, można oczywiście zlecić jedynie analizę odczynu gleby. Zachęcam jednak, aby wybrać analizę gleby pod kątem makroelementów, która obejmuje również badanie odczynu gleby. Oddając próbkę do OSChR i informując, że została pobrana z uprawy roślin sadowniczych, z automatu wykonane zostaną badania metodą Egnera-Riehma dla P i K – w tej analizie odczyn gleby oznacza się w 1-molowym roztworze KCl. Koszt zbadania jednej próbki to około 15 zł.

Jeśli chcemy poznać szerszy zakres pierwiastków i przede wszystkim w dostępnych dla roślin formach, można zlecić analizę gleby metodą ogrodniczą, która powszechnie jest wykorzystywana w uprawie warzyw, ale jest też rekomendowana w przypadku plantacji jagodowych.

W analizie gleby metodą ogrodniczą oznacza się w roztworze glebowym pierwiastki dostępne dla roślin, takie jak:

• azot,
• fosfor,
• potas,
• magnez,
• wapń,
• czasem chlor i sód,
• oraz określa zasolenie gleby i jej odczyn.

Ale tu uwaga, bo w przeciwieństwie do oznaczania pH w metodzie sadowniczej (w 1-molowym roztworze KCl), w metodzie ogrodniczej pH jest oznaczane w roztworze wody destylowanej. A tu zachodzą pewne różnice i ocena odczynu jest w innym zakresie. Dlatego nim przystąpimy do obliczania dawek nawozu wapniowego, upewnijmy się, jaką metodą jest oznaczane pH.

Analizując tabelę 4., można zauważyć, że w zależności od wybranej metody oznaczania pH, wynik odczytu kwasowości gleby różni się nawet o pół punktu. To jest dość dużo i może mieć kluczowe znaczenie przy obliczaniu dawki wapna, wyborze nawozu wapniowego i wyznaczaniu terminu jego aplikacji. Jeśli źle dokonamy oceny, to dalsze kalkulacje co do dawki będą również obarczone błędem.

Ocena odczynu gleby

FOTO: Albert Zwierzyński

Już teraz zapraszam Drogiego Czytelnika do lektury dalszej części artykułu (w kolejnym numerze "Sadu Nowoczesnego"). Zajmiemy się tam drugim obliczem wapnia, czyli jego wpływem na kompleks sorpcyjny, wymienną pojemność kationową (CEC), wpływem wapnia na kondycję i strukturę gleby oraz wyznaczeniem dawek i wyborem nawozu wapniowego. n

• Biorąc pod uwagę formę, może to być nawożenie pozakorzeniowe (czyli dolistne)
• oraz standardowe nawożenie doglebowe (tj. posypowe).

Z każdym kilogramem owoców wywożonych z sadu wywozi się z niego również cenne składniki pokarmowe

W wielu sadach dostarczanie drzewom składników odżywczych obydwoma sposobami wykonywane jest rokrocznie. Są to zabiegi konieczne, ponieważ z każdym kilogramem owoców wywożonych z sadu wywozi się z niego również cenne składniki pokarmowe, a więc również te pobrane z gleby. A im mniej tych składników pozostaje w glebie, tym mniej roślina jest w stanie ich pobrać przez korzenie i zakumulować w tkankach, wzmacniając pąki kwiatowe na kolejny sezon. To z kolei ma ogromny wpływ na wielkość przyszłych plonów.

W ostatnich latach niejako standardem stało się jesienne nawożenie dolistne jabłoni. W okresie pozbiorczym w formie oprysku aplikowane są nawozy takie jak:

• mocznik,
• siarczan cynku
• oraz boroetanoloamina.

Badanie gleby – zrób to dobrze!

Kiedy i jak pobierać próbki gleby? Czego unikać? Badanie gleby – zrób to dobrze!

Chociaż efekty dostarczania tych właśnie składników będą widoczne dopiero wiosną po ruszeniu wegetacji, uważa się je za pierwsze z ważnych zabiegów wpływających na plonowanie w kolejnym sezonie. Działanie to traktuje się więc jako tzw. zapas, który pozwala roślinom pewnie wystartować wraz z początkiem wegetacji.

Liście jabłoni po przymrozkach jesiennych

FOTO: W. Kukuła

Dlaczego jesienią nawozimy sady mocznikiem, cynkiem i borem?

Nawożenie mocznikiem, cynkiem oraz borem w okresie pozbiorczym sprzyja akumulacji tych składników w tkankach roślin. Transport z liści do tkanek zdrewniałych, tj. pędów, odbywa się dość szybko, pod warunkiem jednak, że liście, na które aplikowana jest ciecz użytkowa, są aktywne – zielone. Większa część dostarczonego w ten sposób mocznika wchłaniana jest w ciągu kilku pierwszych dni po aplikacji.

• Azot (N) jest uważany za pierwiastek plonotwórczy, jego aplikacja jest widoczna w postaci poprawy barwy liścia już na 2–3. dzień po aplikacji. Niedobór azotu może powodować zahamowanie wzrostu pędów zarówno na długość, jak i na ich grubość oraz pogorszenie zawiązywania się pąków kwiatowych i rozwój z nich owoców, co z kolei prowadzi do obniżenia plonu handlowego. Jego aplikacja w okresie jesiennym ma przyczynić się do zbudowania bazy azotu, niezbędnej do wystartowania młodych tkanek wiosną następnego roku.

Nieco gorzej jest z przyswajalnością boru i cynku, które są powoli przemieszczane i relokowane w tkankach.

• Bor aplikujemy z myślą o przyszłym sezonie, jego braki skutkują zaburzeniami rozwoju organów generatywnych (kwiatów) oraz pogarszaniem jakości pyłku (tj. obniżeniem jego zdolności lotnych oraz tych związanych z kiełkowaniem na znamieniu słupka kwiatowego). To z kolei negatywnie wpływa na zawiązywanie się owoców. Niedobór boru wywołuje również chlorozy na liściach wierzchołkowych oraz skorkowacenia zewnętrzne i wewnętrzne powodujące spękania i zniekształcenia owoców. Braki boru w glebie mogą występować przy zbyt wysokim pH, a także na glebach lekkich, zwłaszcza przy wysokiej temperaturze i w okresie suszy, co w ostatnich latach zdarza się bardzo często. Zmagazynowanie tego pierwiastka w postaci substancji zapasowych w roślinie pozwala jej korzystać z tego rezerwuaru wczesną wiosną – w momencie, gdy system korzeniowy nie będzie jeszcze aktywny.
• Cynk z kolei pełni funkcję regulacyjną wielu procesów biochemicznych, m.in.:
  - Stymuluje pobieranie azotu i przemiany hormonalne w stożkach wzrostu.
  - Poprawia ponadto odporność tkanek roślin na niską temperaturę zimą i wiosną.
  - Poprzez stymulację prawidłowego rozwoju tkanek działa również pośrednio na ograniczenie rozwoju chorób. Zwykle jego niedobory występują na glebach o pH równym lub mniejszym niż 6.

Stosowanie mieszanki mocznik + bor + cynk w okresie pozbiorczym nie niesie za sobą ryzyka uszkodzenia owoców, bo fizycznie zostały one zdjęte z sadu wcześniej. Co prawda przy zdecydowanie wyższym stężeniu cieczy roboczej może dochodzić do oparzeń i/lub fitotoksyczności na liściach, jednak na tym etapie nie ma to już większego znaczenia.

Nawożenie pozakorzeniowe wyżej wspomnianą mieszaniną może, a nawet powinno być zastosowane także w uprawach pestkowych – czereśni i wiśni. Drzewa te również wykazują bardzo duże zapotrzebowanie na te składniki w okresie pozbiorczym. W przypadku tych gatunków na pewno warto wzbogacić mieszaninę o rozpuszczalny nawóz dolistny bogaty w potas i fosfor.

Zabiegi po zbiorach

Dolistnie czy doglebowo? Jak powinniśmy przygotować jabłonie do zimowania?

Mocznik stosowany na aktywne lub na żółknące liście – jaka jest różnica?

Składniki pokarmowe zmagazynowane jesienią są wykorzystywane przez rośliny wczesną wiosną, kiedy ich system korzeniowy jest jeszcze mało aktywny.

Tak właśnie jest z azotem, chociażby w postaci mocznika aplikowanego na aktywne liście.

Przedostając się do tkanek, wzbogaca rezerwuar tego składnika na kolejny sezon. Nieco inną funkcję pełni aplikacja mocznika na opadające liście. W tym przypadku azot nie jest pobierany przez rośliny, ponieważ liście utraciły już zdolność absorbowania składników odżywczych. Jednak trafiając na powierzchnię żółknących, opadających liści, usprawnia ich rozkład.

Z czego to wynika? Nie każdy zdaje sobie sprawę, iż liście, podobnie jak i słoma na ściernisku po skoszeniu zboża, stanowią materię organiczną, w której stosunek węgla do azotu jest bardzo wysoki na korzyść węgla. To z kolei hamuje procesy mineralizacji przebiegające przy udziale dobroczynnych bakterii glebowych. Aby je usprawnić, należy zachęcić bakterie do działania, tj. zmienić stosunek C:N na korzyść azotu. W tym właśnie celu stosujemy opryskiwania mocznikiem na opadające liście, wówczas azot mocznikowy stanowi pożywkę dla dobroczynnych bakterii rozkładających liście do prostych związków mineralnych.

Biologiczne wsparcie rozkładu liści – ograniczenie źródła parcha jabłoni

W ostatnich latach na rynku pojawiło się bardzo wiele preparatów przeznaczonych do rozkładu liści i ich mineralizacji. W preparatach tych zawarte są m.in. bakterie z rodzaju Bacillus wspierające te pospolicie występujące w polskich glebach w rozkładzie materii organicznej do powtórnie mogących być wykorzystanymi składników pokarmowych. Jest to niezwykle korzystne działanie, gdyż na liściach pozostałych pod drzewami mogą rozwijać się chorobotwórcze grzyby, w tym powszechnie występujący grzyb Venturia inaequalis, będący sprawcą parcha jabłoni. W obecnym sezonie mamy bardzo dużo liści z objawami tej choroby, a im więcej liści porażonych jest teraz, tym więcej askospor powstanie do następnego sezonu. W USA opracowano metodę pomiaru korelacji pomiędzy porażonymi liśćmi w okresie pozbiorczym a presją parcha w sezonie następnym. Metoda nazywa się PAD (Potential Ascospore Dose – liczba askospor/m²). Dzięki tej metodzie stało się jasne, w jakim stopniu presja parcha w przyszłym sezonie zależy od porażenia liści w okresie pozbiorczym. W Holandii prowadzone obserwacje przy użyciu metody PAD pozwoliły na określenie korelacji pomiędzy porażeniem liści w okresie pozbiorczym a presją parcha w następnym sezonie:

• mniej niż 1% porażonych liści – niska presja;
• pomiędzy 1 a 10% porażonych liści – średnia presja;
• pomiędzy 10 a 25% porażonych liści – wysoka presja;
• więcej niż 25% porażonych liści – ekstremalnie wysoka presja.

Liście z objawami parcha jabłoni – źródło choroby w nowym sezonie

FOTO: W. Kukuła

Czy sadowników w tym roku będzie stać na zabieg 5% roztworem mocznika i bakteriami?

Dlatego naczelnym działaniem jesienią powinno być ograniczenie możliwej do rozwoju powierzchni liści dla tego patogenu. I to właśnie pośrednio ma na celu wyżej opisany mocznik oraz bezpośrednio działające produkty zawierające bakterie z rodzaju Bacillus. Często polecana jest mieszanina tych dwóch wyżej opisanych produktów. Jednak czy sadowników w tym roku będzie stać na zabieg 5% roztworem mocznika i bakteriami? Tego niestety nie wiemy, ale wiemy dobrze, że substytutem drogiego mocznika mogą być kwasy humusowe, będące również bardzo dobrą pożywką dla tych dobroczynnych bakterii.

Uregulowanie pH w glebach oraz uzupełnienie wapnia i potasu wywiezionych z sadu wraz z owocami

Jesień to również czas na uregulowanie pH w glebach oraz uzupełnienie wapnia i potasu wywiezionych z sadu wraz z owocami. Każdorazowo jednak przystępując do nawożenia, konieczne jest wykonanie analizy gleby. Ma to znaczenie również w kontekście ekonomicznych oszczędności na zastosowanych nawozach, które w ostatnich latach nie należą do tanich. Z drugiej strony mamy zawsze wymiar ochrony środowiska, który również jest tematem podnoszonym na forum bardzo często.

Odpowiednia zawartość wapnia dostępnego/przyswajalnego w glebie decyduje o rozwoju systemu korzeniowego oraz wzroście rośliny

Standardowym działaniem jesienią po zbiorach i po opadnięciu liści jest wykonanie zabiegu wapnowania. Wapń odgrywa istotną rolę nie tylko w procesach fizjologicznych rośliny, ale także decyduje w znacznym stopniu o właściwościach gleby. Wapnowanie przeprowadza się nie tyle ze względu na odzywianie, co przede wszystkim na regulację pH oraz poprawę struktury gleby. Odpowiednia zawartość wapnia dostępnego/przyswajalnego w glebie w znaczący sposób decyduje o rozwoju systemu korzeniowego oraz wzroście rośliny.

• Na glebach kwaśnych i silnie kwaśnych (pH <5,5) plonowanie większości gatunków roślin jest osłabione.
• Optymalny odczyn gleby dla drzew owocowych mieści się w przedziale 5,5–7,2. W momencie spadku pH poniżej 5,5, konieczne jest wapnowanie.

Przyjęło się, że zabieg ten najczęściej wykonuje się cyklicznie co 3–4 lata. Dobrą jednak praktyką jest coroczne rozsiewanie nawozów wapniowych w dawce 200–300 kg CaO/ha. Coroczne wapnowanie stabilizuje odczyn gleby, co korzystnie wpływa na wzrost systemu korzeniowego. Należy mieć na uwadze, że coroczne stosowanie nawozów wapniowych ma swoje uzasadnienie w momencie, gdy odczyn gleby został doprowadzony do optymalnego poziomu. W przeciwnym wypadku konieczne będzie zastosowanie wyższych dawek nawozu wapniowego.

Potas - składnik w największej ilości wywożony z pola z owocami

Drugim z bardzo ważnych składników, jaki można uzupełnić jeszcze jesienią po zbiorach, jest potas, składnik w największej ilości wywożony z pola z owocami. Szacowane jest, iż na każdą tonę owoców potrzebnych jest 2 kg potasu w postaci K₂O.

• Stąd też, biorąc pod uwagę zasobność gleby w potas, wielkość plonu, sposób prowadzenia sadu i rodzaj gleby, konieczne jest wniesienie 50–120 kg K₂O/ha powierzchni nawożonej na glebach lekkich i średnich.
• Natomiast na glebach ciężkich (zawierających >35% części spławialnych), ubogich w potas, warto zastosować wyższe dawki (nawet 200 kg K₂O/ha), ponieważ potas jest silnie wiązany przez najdrobniejsze cząstki gleby, co znacznie ogranicza jego pobranie.

Dawki przedstawione powyżej odnoszą się do sadów, w których utrzymywany jest ugór herbicydowy w rzędach oraz murawa w międzyrzędziach. W przypadku murawy na całej powierzchni sadu, dawki należy zwiększyć o 30%. Najpowszechniej stosowanym nawozem potasowym jest chlorek potasu – sól potasowa (60% K₂O). Jest to produkt najtańszy w stosowaniu (przeliczając cenę nawozu na ilość wnoszonego składnika). Nawóz ten najlepiej jest wysiać w okresie jesiennym lub zimowym, a najpóźniej przed połową stycznia, jeśli gleba nie jest jeszcze zamarznięta. Na ogół opady są wtedy jeszcze dostatecznie obfite, aby wypłukać chlor.

Wydawać by się mogło, że zbiory wieńczą całoroczny trud produkcji, jednak jeśli spojrzymy na powyżej opisane działania, jednoznacznie można stwierdzić, że na tym nie kończy się praca sadownika. Ponieważ wraz z zakończeniem zbiorów musi on pomyśleć o kolejnym roku i tak ułożyć działania, aby sad był odpowiednio nawieziony – zarówno pozakorzeniowo jak i doglebowo. Dopiero wtedy będzie chwila na odpoczynek. 

Wojciech Kukuła

doradca sadowniczy, FruitAkademia

Gleba jest złożonym układem, w którym zachodzi wiele wzajemnych interakcji na linii:

• mikrobiom – roślina,
• mikrobiom – patogen,
• mikrobiom – czynniki chemiczne (nawozy, ś.o.r., pH),
• mikrobiom – czynniki abiotyczne (temperatura, opady, wilgotność powietrza, typ gleb, rodzaj uprawy).

Na niektóre z tych elementów nie mamy wpływu, ale ważna jest ocena, czy owy element będzie sprzyjał lub nie budowie prawidłowego mikrobiomu gleby. Ponadto każdy zabieg w postaci aplikacji ś.o.r, nawożenia czy nawet zabieg agrotechniczny wpływa na mikrobiom gleby. Schemat tych zależności przedstawia zamieszczony diagram.

Czynniki wpływające na mikrobiom gleby

FOTO:

W przypadku uprawy kluczowy jest skład mikrobiomu. Obecnie mamy dostępne narzędzia do sprawdzenia stanu mikrobiomu gleby, jego stymulacji, a nawet sprawdzenia efektywności biostymulacji. Większe znaczenie dla uprawy ma obecność grzybów niż bakterii. Wynika to w dużej mierze z faktu szerszego zakresu pH, które tolerują grzyby. Określenie gatunków najliczniej zasiedlających daną glebę wraz z ich udziałem procentowym w próbce pozwala określić stopień "zmęczenia" gleby oraz potencjał supresyjny. Potencjał supresyjny gleby to jej zdolność do tworzenia niekorzystnych warunków do rozwoju patogenów wywołujących choroby oraz wspomaganie roślin w rozwoju.

Główne obszary, które może regulować mikrobiom glebowy to:

• indukowanie odporności roślin;
• stymulacja rozwoju ryzosfery;
• zwalczanie mikroorganizmów chorobotwórczych;
• wzrost biodostępności pierwiastków;
• poprawa struktury gleby i właściwości sorpcyjnych;
• rozkład materii organicznej;
• bioremediacja – rozkładanie metali ciężkich lub innych zanieczyszczeń, np. ropopochodnych.

W wielu chorobach, jako źródło infekcji podawana jest gleba. Należy zaliczyć tutaj m.in.: szarą pleśń, mokrą i miękką zgniliznę jabłek, guzkowatość korzeni czy wertycyliozę drzew owocowych. Prawidłowy mikrobiom glebowy będzie hamował rozwój tych chorób poprzez wytwarzanie związków biologicznie aktywnych. Z drugiej strony to konkurencja o składniki pokarmowe, które są obecne w glebie. Te dwa mechanizmy ograniczają rozwój i ekspansję patogenów. Przykładem takich antagonistów mogą być Bacillus subtilis czy Aureobasidium pullulans.

Pożądane mikroorganizmy

Jednymi z najbardziej pożądanych w glebie mikroorganizmów są grzyby z rodzaju Trichoderma sp. Wynika to z faktu ich dość wszechstronnego i pozytywnego działania na glebę i rośliny.

• Przykładowo, Trichoderma asperellum wykazuje zdolność do zwiększenia biodostępności P i Fe. To pozwala na obniżenie dawek nawożenia, co jest szczególnie istotne przy obecnych stawkach za nawozy.
• Z kolei niektóre gatunki z rodzaju Trichoderma mają zdolność do wytwarzania kwasu indolilooctowego (IAA). Jest to związek z grupy auksyn, który odpowiada za wydłużanie się komórek, a tym samym wzrost roślin.
• Z kolei Trichoderma harzianum ma silne właściwości biobójcze przeciwko patogenom, np. Rhizoctonia solani, Botrytis cinerea, Pseudoperonospora cubensis (mączniak rzekomy), Sclerotinia sclerotiorum (zgnilizna twardzikowa), Podosphaera fusca (mączniak prawdziwy).
• Ponadto badania wykazały, że wybrane gatunki Trichoderma sp. i Bacillus sp. hamują rozwój Venturia inaequalis, który jest sprawcą parcha jabłoni.

Warto podkreślić, że stymulacja Trichoderma sp. powinna być zrównoważona, ponieważ jej znaczny udział w glebie będzie prowadził do zubożenia bioróżnorodności mikrobiologicznej, co z kolei wpłynie niekorzystnie na wzrost roślin.

Alternatywą do klasycznego wprowadzania do gleby konkretnych gatunków mikroorganizmów jest pobudzenie wzrostu już obecnych, pożytecznych mikroorganizmów w celu zwiększenia ich udziału procentowego w glebie. Można to osiągnąć poprzez aplikację związków organicznych, np. w postaci biowęgla, kwasów humusowych czy fulwowych.

W praktyce - Co ze zmęczeniem gleby?

Niestety, większość prób gleby, jakie badamy pod kątem stanu mikrobiomu na tzw. badanie kondycji mikrobiologicznej gleby, są to gleby "zmęczone", o niskim potencjale supresyjnym. Ma to szczególne znaczenie w sadach z racji uprawy wieloletniej, gdzie klasyczny płodozmian nie może być stosowany. Ponadto, intensywna uprawa sprzyja "zmęczeniu" gleby. Ten stan można zmienić, wykonując biostymulację.

Na rynku obecnych jest coraz więcej preparatów zawierających pożyteczne mikroorganizmy. Niektóre z nich można stosować nawet dolistnie. Przy wyborze preparatu warto zwrócić uwagę na jego skład.

Optymalne rozwiązanie to budowanie różnorodności gleby poprzez wprowadzenie różnych gatunków grzybów, ale także bakterii. Rekomendujemy takie gatunki, jak:

• Trichoderma hamatum,
• T. harzianum,
• T, asperellum,
• T. viridae,
• Bacillus subtilis,
• B. licheniformis,
• B. amyloliquefaciens.
• Ponadto, warto wprowadzać do gleby grzyby mikoryzowe, np. Glomus sp. Ułatwiają one pobieranie składników pokarmowych z gleby poprzez znaczne zwiększenie powierzchni ryzosfery.

Oprócz składu warto zwrócić uwagę na liczbę bakterii lub grzybów w preparacie. Określane są one mianem jtk/ml lub CFU/ml. To są te same jednostki i oznaczają liczbę jednostek tworzących kolonie na mililitr preparatu. Im więcej jtk/ml, tym więcej mikroorganizmów wprowadzimy do gleby. Z tej przyczyny dawkowanie tego typu środków może być skrajnie różne, w zależności od tego, ile jest jtk/ml. Opcjonalnie może się pojawić jednostka jtk/g lub CFU/g. Odnoszą się one do grama preparatu. Tym samym przejdziemy do ostatniego aspektu, jakim jest postać preparatu. Część z nich jest w postaci liofilizatów, czyli w dużym uproszczeniu w proszku lub w postaci zawiesin. Z reguły liofilizaty są formą bardziej stabilną niż zawiesiny, szczególnie w długim okresie.

Racjonalna biostymulacja jest szczególnie wskazana przy zakładaniu nowego sadu. Drzewka nim się dobrze ukorzenią, przechodzą mniejszy lub większy stres z tym związany. Oprócz wapnia i fosforu nie zapomnijmy o biopreparacie, który także będzie sprzyjał szybkiemu i efektywnemu ukorzenianiu się drzewek. 

Szymon Kamiński: Forma nawożenia dolistnego zagospodarowuje obecne zapotrzebowanie składników pokarmowych.

S.J.: Dolistna forma uzupełniania pierwiastków ma jednak dużo większe znaczenie niż tylko spełnianie zapotrzebowań pokarmowych rośliny.

S.K.: Tymi zabiegami wpływamy przede wszystkim na lepsze zimowanie drzew. Przyjęło się, że cynk i bor są głównymi pierwiastkami poprawiającymi mrozoodporność roślin oraz wpływają na optymalne ruszenie wegetacji w kolejnym sezonie.

 S.J.: Kolejnymi składnikami są azot oraz często niedoceniane mangan czy molibden.

S.K.: Molibden jest szczególnie ważny dla kwater, gdzie stosowano nawozy i biostymulacje zwiększające plon owoców. Takim zabiegiem dajemy sygnał roślinie do naturalnego odcięcia azotu, co przekłada się na szybszy spoczynek roślin.

S.J.: Azot dolistnie powinno wykonywać się szczególnie na kwaterach z wysokim plonowaniem.

S.K.: Po kilku dniach od nawożenia dolistnego można zauważyć ciemniejsza barwę liścia, jest to sygnał, że roślina w ten sposób zwiększa ilość asymilatów.

Dokarmianie azotem po zbiorach

FOTO: Okła-Wierzbicka

 S.J.: Jest to zabieg, który w znacznym stopniu wpływa na wigor drzew. W kolejnym sezonie rośliny przed pojawieniem się liści będą miały energię do prawidłowego wzrostu.

S.K.: Z kolei nawożenie doglebowe powinno opierać się o badania gleby. Najważniejszym pierwiastkiem w traktowaniu posezonowym jest wapń, nawożenie nim można wykonywać już po opadnięciu liści.

 S.J.: Wyniesiony plon oraz utrata tkanek przez cięcie zimowe jabłoni powoduje znaczne zmniejszenie ilości wapnia w tkankach roślin.

Wapnowanie gleby w sadzie

FOTO: S.Kamiński

S.K.: Trzeba pamiętać, że nawożenie doglebowe innymi pierwiastkami niż wapń należy wykonywać, gdy drzewa mają jeszcze zielone liście oraz gdy temperatura gleby jest na tyle wysoka, by rośliny mogły pobrać i zmagazynować pierwiastki (powyżej 10˚C).

 S.J.: Szczególnie dotyczy to nawożenia doglebowego azotem i borem. Brak aktywności korzeniowej spowoduje utratę wniesionych składników pokarmowych.

 S.K.: Nawożenie tuż po zbiorach innymi pierwiastkami niż wapń jest konieczne na glebach lekkich, gdzie występuje duże przepłukanie profilu glebowego.

 S.J.: Zabieg ten nie może być wykonany zbyt późno, ponieważ obniżająca się temperatura powoduje spadek aktywności korzeniowej oraz ograniczenie transpiracji liści. Zwlekanie z nawożeniem może okazać się już nieefektywne.