W związku z tym, że jesteśmy już bezpośrednio w okresie przedzbiorczym, należy podjąć decyzję  dotyczącą zabezpieczania owoców na czas ich przechowywania. Przy wyborze środka ochrony roślin należy wziąć pod uwagę choroby, które pojawiały się na owocach podczas ostatniego sezonu przechowalniczego, z którymi były największe problemy w trakcie przechowywania. Jest to istotne, bowiem niektóre środki chronią przed całym pakietem chorób przechowalniczych, inne zaś tylko przed wybranymi chorobami.    

Do największych strat w wyniku występowania chorób pochodzenia infekcyjnego dochodzi wyniku występowania:

• szarej pleśni;
• parcha przechowalniczego;
• gorzkiej zgnilizny jabłek,
• ale nie bez znaczenia są również choroby przyranne, takie jak miękka, mokra i brunatna zgnilizna.

Parch przechowalniczy

FOTO: Tomasz Gasparski

Fot. 1 – Parch przechowalniczy

Żeby uchronić zbiory przed stratami przechowalniczymi, zaleca się  wykonać od 1 do 3 zabiegów fungicydowych. Zazwyczaj wystarczają 2 zabiegi przedzbiorcze wykonane na 5–4 tygodnie oraz 2–1 tygodnie przed zbiorem. Program ochrony powinien być dostosowany do podatności odmian, które znajdują się w danym gospodarstwie.

Szara pleśń na jabłkach

FOTO: Tomasz Gasparski

Fot. 2 – Szara pleśń

Do ochrony owoców przed całym pakietem chorób przechowalniczych jabłek i gruszek (gorzka zgnilizna, parch przechowalniczy, szara pleśń, mokra i brunatna zgnilizna) polecam fungicyd LUNA EXPERIENCE 400 SC w dawce 0,75 l/ha. Preparat ten, poza szerokim spektrum zwalczanych chorób, charakteryzuje się wysoką skutecznością w zabezpieczaniu owoców przed tymi chorobami. Karencja dla jabłoni i gruszy wynosi 14 dni. Preparat ten jak najbardziej wpisuje się w listę produktów przeznaczonych do stosowania w systemie Integrowanej Produkcji.

Warto przypomnieć, iż najbardziej podatnymi odmianami na gorzką zgniliznę owoców (fot. 3 i 4) są m.in:

• Ligol;
• Pinova;
• Golden Delicious;
• Szampion;
• Rubin;
• Ariwa;
• Gala;
• Elise.

Gorzka zgnilizna na jabłkach

FOTO: Tomasz Gasparski

Fot. 3 – Gorzka zgnilizna jabłek

Objawy gorzkiej zgnilizny

FOTO: Tomasz Gasparski

Fot. 4 – Gorzka zgnilizna jabłek

Mając na uwadze gorzką zgniliznę owoców, w programie przedzbiorczym warto uwzględnić również Zato 50 WG, stosując ten produkt w dawce 0,2 kg/ha.

Szkodniki wciąż groźne

W niektórych regionach w ubiegłym tygodniu trwały jeszcze loty owocówki jabłkóweczki (fot.5).

Owocówka jabłkóweczka

FOTO: Tomasz Gasparski

Fot. 5 – Owocówka jabłkóweczka

Obserwowaliśmy również aktywność zwójkówek liściowych. Warto systematycznie lustrować sady na obecność młodych gąsienic, które zwykle już z początkiem września uszkadzają dojrzewające owoce (fot.6). W pierwszej kolejności zwracam uwagę na odmiany Szampion, Gala, Rubin czy też Jonagoldy.   

Żerująca gąsienica zwójki

FOTO: Tomasz Gasparski

Fot. 6  – Żerująca młoda gąsienica zwójki

Dokarmianie wapniem nadal ważne

W zależności od odmiany, liczba zabiegów powinna się mieścić w granicach 6–8. Ważnym aspektem technicznym jest to, by owoce pokryć dobrze cieczą roboczą. Dla lepszego przyswajania wapnia zabiegi najlepiej jest wykonać przy temperaturze około 15˚C. Zaleca się  stosować od 500 do 1000 litrów wody na 1 ha.

Tomasz Gasparski

Bardzo prostą i skuteczną metodą wyznaczania terminu migracji larw jest obklejanie zasiedlonych przez tarcznika konarów i gałęzi czarną, dwustronną taśmą klejącą, do której przyklejają się wędrujące po roślinach larwy. Charakterystyczne żółte zabarwienie młodych larw pozwala potwierdzić ich obecność.

W sadach gdzie tarcznik niszczyciel występuje, powyższa metoda wyznaczania terminu migrowania larw powinna być corocznie stosowana. Obserwacje prowadzone w ostatnich latach wykazały występowanie znacznych różnic w terminach pojawiania się larw szkodnika.

Termin ten wahał się od trzeciej dekady maja do końca drugiej dekady czerwca, w zależności od warunków pogodowych, głównie temperatury. Dlatego, tylko dzięki rzetelnej wiedzy dotyczącej bieżącego stanu rozwojowego tarcznika możemy zaplanować zabiegi ochronne. W monitorowanych sadach w regionie Opola Lubelskiego sytuacja jest dynamiczna. Próby pobierane z silnie zasiedlonych przez tarcznika sadów (okolice Wojciechowa, gmina Łaziska) nie wykazały na dzień 15 czerwca obecności larw pierwszego stadium tarcznika. Pod tarczkami samic nie wykryliśmy również obecności rodzących się larw. Jednakże w położonych w niedalekiej odległości od monitorowanych miejsc sadach pierwsze larwy pojawiły się pod koniec ubiegłego tygodnia, przez kolejne dni z wysoką średnią temperaturą licznie wychodząc spod tarczek samic i zasiedlając gałęzie i młode zawiązki (Fot. 1 i 2).

Samica tarcznika

FOTO: SYMBIOZ

Na taką sytuację może wpływać usytuowanie uprawy – tarcznik będzie rozwijał się szybciej w sadach położonych w ciepłych, zacisznych, osłoniętych od wiatrów i wiosennych przymrozków miejscach. Ta zróżnicowana sytuacja obserwowana w sadach wskazuje na konieczność przeprowadzania monitoringu. Ustalenie stanu rozwoju tarcznika na obserwowanych roślinach pomoże indywidualnie podejść do podjęcia decyzji o jego zwalczaniu. Analizując zróżnicowaną sytuację w sadach Lubelszczyzny aktualnie zalecamy przeprowadzenie lustracji sadów na obecność wędrujących larw pierwszego stadium tarcznika.

W tym celu można posłużyć się opisanymi wcześniej czarnymi taśmami lepowymi lub obserwacją za pomocą lupki. Migrujące larwy można znaleźć na pędach i zawiązkach owocowych (Fot. 3 i 4).

Larwy tarcznika

FOTO: SYMBIOZ

Mimo, że są niewielkie (wielkość ciała około 0,2 mm), to ich żółty kolor wyraźnie odróżnia się na tle roślin. Masowy pojaw larw na roślinach, który występuje zazwyczaj około 7 dni od pierwszej obserwacji jest dogodnym terminem do ograniczania ich liczebności. Analiza bieżącej sytuacji obserwowanej na Lubelszczyźnie wykazała, że decyzję o przeprowadzeniu zabiegu należy podejmować indywidualnie. W sadach, gdzie lustracje wykazały już obecność pierwszych larw można zastosować długo działający w roślinach systemiczny insektycyd Movento 100 SC, którego działanie obejmie również okres licznego pojawu larw szkodnika. W czasie obserwowania masowego występowania skuteczne będą również działające kontaktowo preparaty na bazie silikonów (m.in.: Siltac EC), które należy stosować w odpowiednich warunkach pogodowych tzn. zabieg wykonujemy rano, na suche rośliny stosując standardową ilość wody na hektar zapewniającą odpowiednie pokrycie (unikamy sytuacji, w której ciecz robocza spływa z drzew). Zabieg wykonujemy w dniu, w którym nie są spodziewane opady deszczu. W monitorowanych sadach w centralnej Polsce na dzień 15 czerwca nie stwierdziliśmy migracji larw pierwszego pokolenia dlatego w tym regionie zalecamy wstrzymać się z wykonywaniem zabiegów ochronnych dedykowanych do zwalczania tarcznika niszczyciela. W związku ze zbliżającym się ociepleniem kolejne obserwacje będą prowadzone w krótszych odstępach czasu co pozwoli określić termin migracji larw na jego początkowym etapie.

Tarcznik - osobnik dorosły

FOTO: SYMBIOZ

dr hab. Katarzyna Golan, prof. uczelni, Katedra Ochrony Roślin, Zakład Entomologii, Uniwersytet Przyrodniczy w Lublinie, mgr inż. Szymon Jabłoński, Centrum Badań Sadowniczych SYMBIOZ, Biała Rawska

• Porzeczka czarna: odmiany wczesne (‘Tisel’) – wzrost zawiązków, BBCH 77, odmiany średniowczesne (‘Ruben’) – wzrost zawiązków, BBCH 75;
• Porzeczka czerwona: odmiany średniowczesne (‘Rolan’) – wzrost zawiązków BBCH, 75 i średniopóźne  (‘Rovada’, ‘Rondom’) – wzrost zawiązków, BBCH 73.

porzeczka odmiany Tisel

FOTO: Bayer

Fot. 1 ‘Tisel’ – wzrost zawiązków, BBCH 77  (28.05.2022 r.)

Porzeczka odmiana Ruben

FOTO: Bayer

Fot. 2. ‘Ruben’ – wzrost zawiązków, BBCH 75 (28.05.2022 r.)

Porzeczka odmiana Rolan

FOTO: Bayer

Fot. 3. ‘Rolan’ – wzrost zawiązków, BBCH 75 (28.05.2022 r.)

Porzeczka odmiana Rondom

FOTO: Bayer

Fot. 4. ‘Rondom’ – wzrost zawiązków, BBCH 73 (28.05.2022 r.)

Szkodniki

• Wielkopąkowiec porzeczkowy – na plantacjach porzeczki czarnej, czerwonej i białej, na których stwierdzono obecność szkodnika wykonać zabieg preparatem Movento 100 SC – stosować po kwitnieniu, w okresie od początku rozwoju owoców do fazy zaawansowanego dojrzewania (BBCH 71–85), w dawce 0,75 l/ha;
• Zwójka różóweczka (obecna) – wykonać lustrację – próg zagrożenia wynosi 10% wierzchołków pędów z uszkodzonymi liśćmi spośród próby 200 wierzchołków pędów. Po przekroczeniu progu zagrożenia na plantacjach porzeczki czarnej, czerwonej i białej zabieg jednym ze środków opartych o indoksakarb (substancja wycofywana w 2022 r., można ją stosować do 19.09.2022 r.) – stosować od początku fazy, gdy pąki kwiatowe są zamknięte w jasnobrązowe łuski, do końca fazy dojrzałości zbiorczej owoców (BBCH 51–87), w dawce 0,17 kg/ha lub spinosad – stosować od fazy pąków kwiatowych do końca fazy dojrzewania owoców (BBCH 51–89),  w dawce 0,32–0,4 l/ha.
• Przędziorek chmielowiec (obecny) – lustracje należy prowadzić co 1–2 tygodnie. Próg zagrożenia w okresie po kwitnieniu do zbioru owoców wynosi 3 formy ruchome na liść z próby 200  losowo zebranych liści. Po przekroczeniu progu zagrożenia zabieg praparatem Movento 100SC – w okresie od początku rozwoju owoców do fazy zaawansowanego dojrzewania BBCH (71–85), w dawce 0,75 l/ha. Alternatywnym zabiegiem niezwłocznie po pojawieniu się pierwszych objawów występowania szkodników w okresie od fazy rozwoju liści do fazy, gdy owoce są dojrzałe do konsumpcji (BBCH 10-89), jest zabieg preparatem Fitter, w  stężeniu 1%, ilość wody 400–1000 l/ha. Oprysk należy wykonać po trzy zabiegi w odstępach 7-dniowych.
• Mszyce (obecne) – lustracje wykonywać co 2 tygodnie od początku kwitnienia do zbioru owoców –  próg zagrożenia wynosi 10% zasiedlonych pędów z próby 200 sztuk. Po przekroczeniu progu zagrożenia zabieg preparatem Movento 100 SC – stosować po kwitnieniu, w okresie od początku rozwoju owoców do fazy zaawansowanego dojrzewania BBCH (71–85) w dawce 0,75 l/ha. Niezwłocznie po pojawieniu się pierwszych objawów występowania szkodników (BBCH 10–89) zastosować preparat Fitter w  stężeniu 1%, ilość wody 400-1000 l/ha. Oprysk należy wykonać po trzy zabiegi w odstępach 7-dniowych.
• Pryszczarek porzeczkowiak liściowy (nieobecny) – należy prowadzić lustracje, sprawdzając obecność larw szkodnika na 200 losowo wybranych pędach. Progiem zagrożenia jest 10% zasiedlonych wierzchołków pędów. Po przekroczeniu progu zagrożenia zabieg preparatem Movento 100 SC stosować po kwitnieniu, w okresie od początku rozwoju owoców do fazy zaawansowanego dojrzewania BBCH (71–85) w dawce 0,75 l/ha.

Objawy żerowania zwójki na porzeczce

FOTO: Bayer

Fot. 5. Objawy żerowania zwójki różóweczki na pędach porzeczki czerwonej (28.05.2022 r.)

Objawy żerowania mszycy

FOTO: Bayer

Fot. 6. Objawy żerowania mszycy porzeczkowo-czyściecowej na liściach porzeczki czerwonej odmiany ‘Rondom’ (28.05.2022 r.)

Choroby

• Antraknoza (opadzina liści) porzeczki (obecna) – preparat Luna Sensation 500 SC stosować zapobiegawczo lub od pierwszych objawów choroby, od początku kwitnienia do zbiorów owoców (BBCH 39–87), w dawce 0,6–0,8 l/ha  lub preparat Zato 50 WG stosować od pierwszych objawów choroby lub po zbiorach owoców, w dawce 0,2 kg/ha lub preparaty miedziowe stosować bezpośrednio przed kwitnieniem, zaraz po kwitnieniu aż do zbiorów (BBCH 59–81), w dawce 3,0 kg/ha;
• Amerykański mączniak agrestu (obecnie nie stwierdzono objawów) – choroba rozwija się najlepiej podczas suchej, ciepłej pogody, która sprzyja zarodnikowaniu grzyba oraz rozprzestrzenianiu się zarodników konidialnych. W okresie wegetacji pierwsze mączyste plamy na liściach i pędach pojawiają się na początku czerwca. Amerykańskiego mączniaka agrestu zwalczają wymienione wyżej Luna Sensation 500 SC i Zato 50 WG oraz Serenade ASO – stosować zapobiegawczo od fazy przed kwitnieniem do końca fazy zaawansowanego dojrzewania owoców (BBCH 51–85), w dawce 8 l/ha;
• Szara pleśń (obecnie nie stwierdzono objawów) – oprócz wymienionych wyżej preparatów Luna Sensation 500 SC i Serenade ASO do zwalczania szarej pleśni można zastosować Teldor 500 SC – od fazy widocznych pierwszych pąków kwiatowych (zbite grono) obok rozwiniętych liści, jak również ze względu na krótki okres karencji, tuż przed i pomiędzy zbiorami (BBCH 55–89), w dawce 1,5 l/ha.

odmiana Willamette

FOTO: Bayer

Fot. 1. Odmiana ‘Willamette’ – faza rozsypanego kwiatostanu/sporadycznie otwarte pierwsze kwiaty - 23.05.2022 r. - Lubelszczyzna

odmiana Glen Ample

FOTO: Bayer

Fot. 2. Odmiana ‘Glen Ample’ – faza rozsypanego kwiatostanu to najlepszy moment do zwalczania kwieciaka malinowca – 23.05.2022 r.–- Lubelszczyzna

Szkodniki

Aktualnie wzrasta presja ze strony szkodników. Należy prowadzić:

• lustracje pod kątem obecności kwieciaka malinowca oraz kistnika malinowca. Próg zagrożenia to 2 chrząszcze (kwieciak malinowiec) oraz 1 chrząszcz (kistnik malinowiec) na 200 kwiatostanów. Do zwalczania zarejestrowan jest acetamipryd w dawce 0,2 kg/ha;
• lustracje przędziorka chmielowca i zwrócić uwagę na objawy żerowania na liściach szpeciela przebarwiacza malinowego. Do zwalczania przędziorka można zastosować Fitter w dawce: 1%, ilość wody 400–1000 l/ha. Produkt stosować niezwłocznie po pojawieniu się pierwszych szkodników, od fazy rozwoju liści, do fazy, gdy owoce są dojrzałe do konsumpcji (BBCH 10–89). Maksymalna liczba zabiegów w sezonie to 9 zabiegów w odstępie co najmniej 7 dni. W celu efektywnego zwalczania należy wykonać po trzy zabiegi w odstępach 7-dniowych. Odstęp pomiędzy blokiem trzech zabiegów wynosi 28 dni. Zbiegi przeciw przędziorkom takimi substancjami, jak abamektyna, milbemektyna będą ograniczały również szpeciela przebarwiacza malinowego;
• na plantacjach malin jesiennych przeprowadzić zwalczanie zwójkówek (próg zagrożenia powyżej 5 %) (zarejestrowane substancje: acetamipryd, spinosad oraz benzoesan emamektyny);
• w ciągu najbliższych dni powinien pojawić się pryszczarek namalinek łodygowy. Na plantacjach należy umieścić pułapki feromonowe do monitorowania szkodnika. Zabieg wykonuje się momencie odławiania pierwszych osobników i powtarza po 7–10 dniach. Do zwalczania zarejestrowany jest acetamipryd w dawce 0,2 kg/ha.

Odmiany jesienne rozwój

FOTO: Bayer

Fot. 3. Powolny rozwój roślin odmian jesiennych w 2022 r. (`Mapema` 23.05.2022r.)

Maliny jesienne

FOTO: Bayer

Fot. 4. Na plantacjach malin odmian jesiennych pojawiają się zwójkówki (`Mapema` 23.05.2022r.)

Choroby

Na plantacjach obu grup odmian maliny należy rozpocząć ochronę przeciwko zamieraniu pędów oraz przeciwko rdzy maliny. Sprawdzonym rozwiązaniem będzie zastosowanie w tej fazie fungicydów: Zato 50 WG w dawce 0,2 kg/ha lub Luna Experience 400 SC w dawce 0,6 l/ha. Zwalczając rdzę, należy wykonać co najmniej dwa zabiegi w odstępie 10–14 dni. Bardzo istotne jest wykonanie zabiegów przeciwko zamieraniu pędów malin, które może gwałtownie wystąpić na młodych pędach ze względu na uszkodzenia po ostatnich bardzo wietrznych dniach.

Rdza na malinie

FOTO: Bayer

Fot. 5. Odmiana ‘Polana’ – na plantacjach pojawiają się pierwsze objawy rdzy maliny – 23.05.2022 r.

Szkodniki malina

FOTO: Bayer

Szpeciele żerowanie na malinie

FOTO: Bayer

Fot. 6,7. Odmiana ‘Glen Ample’ – na plantacjach pojawiają się pierwsze objawy żerowania szpeciela przebarwiacza malinowego

Truskawka odmiany "Allegro"

FOTO: Bayer

Fot. 1. ‘Allegro’, plantacja nieokrywana, kwitnienie pełne: otwarte kwiaty wtórne (B) i trzeciorzędowe (C), pierwsze płatki opadają, BBCH 65 (22.05.2022 r.)

Truskawka odmiana Grandarosa

FOTO: Bayer

Fot. 2. ‘Grandarosa’, plantacja okrywana, kwitnienie pełne: otwarte kwiaty wtórne (B) i trzeciorzędowe (C), pierwsze płatki opadają, BBCH 65 (22.05.2022 r.)

Truskawka odmiana Roxana

FOTO: Bayer

Fot. 3. ‘Roxana’, plantacja okrywana, kwitnienie pełne: otwarte kwiaty wtórne (B) i trzeciorzędowe (C), pierwsze płatki opadają, BBCH 65 (21.05.2022 r.)

Truskawka - widoczne zawiązki

FOTO: Bayer

Fot. 4. ‘Allegro’, plantacja okrywana włókniną, nasiona są wyraźnie widoczne na tkance zawiązka, BBCH 73 (22.05.2022 r.)

Szkodniki

• Przędziorek chmielowiec (obecny na plantacjach, fot. 5). Lustracje na obecność jaj i form ruchomych przędziorków (larw i osobników dorosłych) prowadzić co 1–2 tygodnie przez cały sezon wegetacyjny. W przypadku uprawy tradycyjnej w gruncie na zbiór czerwcowy próg zagrożenia po pełni kwitnienia wynosi 2–3 osobniki ruchome na 1 liść liścia złożonego. W fazie kwitnienia można zastosować preparaty oparte o heksytiazoks w dawce 0,4 l/ha i fenpiroksymat w dawce 2,0 l/ha. W czasie kwitnienia roślin uprawnych zaleca się stosowanie tych środków poza okresami aktywności pszczół. W przypadku upraw pod osłonami przeciwko przędziorkom warto zastosować preparat biologiczny Fitter w stężeniu 1%, dawka wody 300–1000 l/ha.

Przędziorek chmielowiec na truskawce

FOTO: Bayer

Fot. 5. Przędziorek chmielowiec na spodniej stronie liścia truskawki

Choroby

• Szara pleśń – zabiegi profilaktyczne należy rozpocząć od początku kwitnienia, kiedy około 10% kwiatów jest rozwiniętych i prowadzić do zbioru owoców z zachowaniem okresu karencji. Należy wykonać co najmniej 3 zabiegi środkami zawierającymi substancje aktywne o różnym mechanizmie działania. Propozycje środków: Luna Sensation 500 SC – zwalczanie szarej pleśni rozpocząć na początku kwitnienia, w dawce 0,8 l/ha, Teldor 500 SC – zaleca się stosowanie zapobiegawczo od początku kwitnienia, jak również ze względu na krótki okres karencji, tuż przed i pomiędzy zbiorami, w dawce 1,5 l/ha, Serenade ASO – stosować zapobiegawczo od fazy przed kwitnieniem do drugiego zbioru (większość owoców wybarwiona) (BBCH 55–89), w dawce 8 l/ha.
• Antraknoza – zabiegi chemiczne należy rozpocząć od początku kwitnienia, kiedy około 10% kwiatów jest rozwiniętych i kontynuować co 5–7 dni. Propozycje zabiegów: Luna Sensation 500 SC – stosować od końca fazy rozwoju kwiatostanu do początku fazy dojrzewania owoców (BBCH 59–81), w dawce 0,8 l/ha, cyprodynil + fludioksonil – stosować zapobiegawczo lub z chwilą pojawienia się pierwszych objawów choroby, od początku do końca fazy kwitnienia truskawki, w dawce 0,8 kg/ha.
• Skórzasta zgnilizna owoców – Luna Sensation 500 SC – stosować od końca fazy rozwoju kwiatostanu do początku fazy dojrzewania owoców (BBCH 59–81), w dawce 0,8 l/ha, preparat biologiczny na bazie Pythium oligandrum – pierwszy zabieg wykonać wczesną wiosną zaraz po ruszeniu wegetacji. Kolejne zabiegi wykonywać od początku fazy kwitnienia co 7 dni, w dawce 0,1 kg/ha.
• Biała plamistość liści truskawki i mączniak prawdziwy truskawki – stosować w okresie największego zagrożenia chorobami Zato 50 WG – od fazy, gdy większość kwiatów z płatkami tworzy wklęsłą kulę do fazy początku dojrzewania owoców, tj. gdy zaczynają się one wybarwiać, w dawce 0,25 kg/ha, Luna Sensation 500 SC – stosować od końca fazy rozwoju kwiatostanu do początku fazy dojrzewania owoców (BBCH 59–81).

Malina odmiana Enrosadira

FOTO: Bayer

Fot. 1. ‘Enrosadira’ w uprawie na zbiór letni – początek kwitnienia – 10% kwiatów otwartych, BBCH 61 (12.05.2022 r.)

Malina odmiana Polonez

FOTO: Bayer

Fot. 2. ‘Polonez’ w uprawie na zbiór letni – pąki w kwiatostanie skierowane do dołu, BBCH 57 (12.05.2022 r.)

Malina odmiana Enrosadira w tunelu

FOTO: Bayer

Fot. 3. ‘Enrosadira’ w uprawie na zbiór jesienny – 40% pędów osiąga wysokość 100 cm, BBCH 34 (12.05.2022 r.)

Malina odmiana Majestic

FOTO: Bayer

Fot. 4. ‘Majestic’ w uprawie na zbiór jesienny – 30% pędów tegorocznych (odrostów korzeniowych) osiąga wysokość 75 cm, BBCH 33 (12.05.2022 r.)

Szkodniki

• Kwieciak malinowiec (stwierdzono obecność) – w uprawie tunelowej malin prowadzonych na zbiór letni stwierdza się obecność chrząszczy kwieciaka malinowca oraz podcięte przez nie pąki kwiatowe (fot. 5–6). Przed i na początku kwitnienia należy prowadzić lustracje plantacji na obecność chrząszczy poprzez strząsanie 200 losowo wybranych kwiatostanów na podstawioną płytkę. Należy również sprawdzać obecność pierwszych uszkodzonych pąków kwiatowych. Można także monitorować obecność chrząszczy poprzez odławianie w specjalne pułapki z feromonem lub poprzez wieszanie białych tablic lepowych. Próg zagrożenia stanowią 2 chrząszcze na 200 kwiatostanów w okresie do 2 tygodni przed kwitnieniem oraz na początku kwitnienia. Konieczny jest zabieg środkiem opartym na acetamiprydzie w dawce 0,2 kg/ha. Środek ten zwalcza również pryszczarka namalinka łodygowego, który wkrótce może pojawić się w uprawach tunelowych. Aby monitorować obecność tego szkodnika dobrze jest wywiesić pułapki feromonowe.

Objawy zerowania Kwieciaka Malinowca

FOTO: Bayer

Fot. 5. Chrząszcz kwieciaka malinowca i otwór, przez który samica złożyła jajo do środka pąka (12.05.2022 r.)

Kwieciak malinowiec

FOTO: Bayer

Fot. 6. Pąk kwiatowy maliny podcięty przez samicę kwieciaka malinowca (12.05.2022 r.)

• Zwójki (stwierdzono obecność na malinach owocujących na pędach jednorocznych (fot. 7-8.) – obserwacje uszkodzonych wierzchołków pędów należy prowadzić w okresie wiosennym, przed kwitnieniem oraz w okresie kwitnienia odmian owocujących na pędach jednorocznych. Sprawdzić bezpośrednio na krzewach 200 pędów, kontrolując obecność uszkodzeń oraz gąsienic. Próg zagrożenia stanowi powyżej 10% uszkodzonych wierzchołków pędów. Po przekroczeniu progu zagrożenia zabieg jednym ze środków opartych na acetamiprydzie (łącznie z adiuwantem Slippa) w dawce 0,2 kg/ha. Na plantacjach zasiedlonych przez gąsienice zwalczanie najlepiej przeprowadzić wczesną wiosną, zanim gąsienice zwiną liście.

Objawy żerowania zwójek

FOTO: Bayer

Fot. 7. Objawy żerowania zwójek na wierzchołku tegorocznego pędu maliny odmiany ‘Enrosadira’ (12.05.2022 r.)

Zwójki na malinach

FOTO: Bayer

Fot. 8. Gąsienica zwójki żerującej wewnątrz sprzędzionych rozet liściowych na wierzchołku pędu odmiany ‘Enrosadira’ (12.05.2022 r.)

• Przędziorek chmielowiec (stwierdzono obecność) – lustracje należy wykonywać co najmniej raz w tygodniu z uwagi na silną presję szkodnika. Określać liczebność przędziorków w próbie 200 pojedynczych listków. Na odmianach malin owocujących na pędach jednorocznych próg zagrożenia stanowi 1 osobnik ruchomy na 1 listek liścia złożonego od początku wegetacji do kwitnienia i dalej aż do końca sierpnia – początku września. Na odmianach malin owocujących w czerwcu–lipcu na pędach drugorocznych próg zagrożenia przed kwitnieniem stanowi 1–2 formy ruchome na 1 listek liścia złożonego. Po przekroczeniu progu zagrożenia należy wykonać zabiegi ochroniarskie. Przed kwitnieniem maliny jeden ze środków opartych na abamektynie (0,5 l/ha), milbemektynie (1,25 l/ha) lub fenpiroksymacie (1,5 l/ha). Alternatywnym zabiegiem, który należy zastosować niezwłocznie po pojawieniu się pierwszych objawów występowania szkodników, od fazy rozwoju liści, do fazy, gdy owoce są dojrzałe do konsumpcji (BBCH 10-89) jest zabieg preparatem Fitter w stężeniu 1% – ilość wody 400–1000 l/ha. Oprysk należy wykonać po trzy zabiegi w odstępach 7-dniowych. Odstęp pomiędzy blokiem trzech zabiegów wynosi 28 dni. Środek może być również stosowany podczas kwitnienia.

• Mszyce (obecnie brak zagrożenia) – lustracje wykonywać co 10–14 dni. Próg zagrożenia wynosi 5% zasiedlonych pędów z próby 200 sztuk. Niezwłocznie po pojawieniu się pierwszych objawów występowania szkodników w fazach BBCH 10-89 można zastosować preparat Fitter w stężeniu 1% – ilość wody 400–1000 l/ha. Oprysk należy wykonać po trzy zabiegi w odstępach 7-dniowych.

Choroby

• Zamieranie pędów – na plantacjach prowadzonych na zbiór letni i jesienny należy kontynuować ochronę przed zamieraniem pędów. W tym celu w okresie przed kwitnieniem można zastosować następujące preparaty: Luna Sensation 500 SC – pierwszy zabieg wykonać przed kwitnieniem, gdy nowe pędy osiągną wysokość 10–20 cm lub po zauważeniu pierwszych objawów, w dawce 0,6–0,8 l/ha, Luna Experience 400 SC – stosować od fazy, gdy pędy osiągną 20 cm do początku fazy kwitnienia (BBCH<60) w dawce 0,6 kg/ha, Zato 50 WG – stosować od pierwszych objawów choroby – od fazy tuż przed kwitnieniem do pełni dojrzewania owoców (BBCH 59–85) w dawce 0,2 kg/ha. W czasie kwitnienia Luna Sensation 500 SC w dawce 0,6–0,8 l/ha lub Teldor 500 SC w dawce 1,5 l/ha.
• Szara pleśń – w czasie kwitnienia: Luna Sensation 500 SC – stosować od początku fazy kwitnienia w dawce 0,6–0,8 l/ha lub Teldor 500 SC od początku kwitnienia, jak również ze względu na krótki okres karencji, tuż przed i pomiędzy zbiorami (BBCH 60–89) w dawce 1,5 l/ha, Serenade ASO – stosować zapobiegawczo od fazy przed kwitnieniem do końca fazy zaawansowanego dojrzewania owoców (BBCH 51–85) w dawce 8,0 l/ha.

Borówka odmiana Duke

FOTO: Bayer

Fot. 1. ‘Duke’ – otwieranie się pierwszych kwiatów, BBCH 61 (11.05.2022 r.)

Borówka odmiana Bluecrop

FOTO: Bayer

Fot. 2. ‘Bluecrop’ – faza białego pąka, BBCH 56 (11.05.2022 r.)

Borówka odmiana Aurora

FOTO: Bayer

Fot. 3. ‘Aurora’ – rozsypywanie się pąków w kwiatostanie, BBCH 54 (11.05.2022 r.)

Zwójka na borówce

FOTO: Bayer

Fot. 4. Objawy żerowania zwójki na roślinie borówki (11.05.2022 r.)

Borówka odmiana Bluecrop

FOTO: Bayer

Fot. 5. Objawy szarej pleśni na pędach borówki (11.05.2022 r.)

Zamieranie pędów borówki

FOTO: Bayer

Fot. 6. Objawy zamierania pędów na roślinie borówki (11.05.2022 r.)

Szkodniki

• Zwójka różóweczka (stwierdzono występowanie szkodnika, fot. 4) – w maju monitorowanie szkodnika polega na przeglądaniu 200 losowo wybranych wierzchołków pędów. Próg zagrożenia stanowi 10% wierzchołków ze zwiniętymi przez gąsienice liśćmi. W monitorowaniu lotów zwójki różóweczki pomocne są pułapki z feromonem. Po przekroczeniu progu zagrożenia w okresie przed kwitnieniem zabieg Decis Mega 50 EW – w dawce 0,25 l/ha. Przed kwitnieniem i w czasie kwitnienia jednym ze środków opartych o acetamipryd (łącznie z adjuwantem Slippa), w dawce 0,2 kg/ha (środek zaleca się stosować poza okresem aktywności pszczół);
• Przędziorek chmielowiec (obecnie brak zagrożenia) – lustracje wykonywać co 2 tygodnie, progu zagrożenia nie określono. Przed kwitnieniem zabieg jednym ze środków opartych na milbemektynie – stosować przed kwitnieniem (BBCH 91) w dawce 1,25 l/ha;
• Mszyce (obecnie brak zagrożenia) – Od początku kwitnienia do zbioru owoców co 2 tygodnie wykonywać lustracje – przeglądać wierzchołki niezdrewniałych pędów. Próg zagrożenia stanowi powyżej 5% zasiedlonych pędów. Po przekroczeniu progu zagrożenia przed kwitnieniem zastosować Decis Mega 50 EW – w dawce 0,25 l/ha. Natomiast niezwłocznie po pojawieniu się pierwszych objawów występowania szkodników (BBCH 10-89) zastosować preparat Fitter w stężeniu 1% – ilość wody 400–1000 l/ha. Oprysk należy wykonać po trzy zabiegi w odstępach 7-dniowych. Odstęp pomiędzy blokiem trzech zabiegów wynosi 28 dni.

 Na plantacjach należy wywiesić pułapki feromonowe do monitorowania lotów pryszczarka borówkowca.

Choroby

• Szara pleśń (stwierdzono objawy – fot. 5) – na plantacjach należy prowadzić lustracje pod kątem występowania szarej pleśni. Na próbie 100 losowo wybranych pędów z różnych części plantacji należy zanotować liczbę pędów porażonych. Porażenie powyżej 5% świadczy o dużym zagrożeniu infekcją dla rozwijających się kwiatów i konieczne jest wykonanie zabiegów. Luna Sensation 500 SC – stosować zapobiegawczo lub po pojawieniu się pierwszych objawów choroby, po oddzielaniu się pierwszego pąka kwiatowego w gronie do fazy dojrzałości zbiorczej owoców (BBCH 57–87), w dawce 0,6–0,8 l/ha, lub Teldor 500 SC – stosować od fazy widocznych pierwszych pąków kwiatowych (zbite grono) obok rozwiniętych liści, jak również ze względu na krótki okres karencji, tuż przed i pomiędzy zbiorami (BBCH 55–89) w dawce 1,5 l/ha, Serenade ASO – stosować zapobiegawczo od fazy przed kwitnieniem do końca fazy zaawansowanego dojrzewania owoców (BBCH 51-85), w dawce 8 l/ha;
• Zamieranie pędów – na plantacjach obserwuje się objawy zamierania pędów borówki (fot. 6). Aby ograniczyć presję ze strony grzybów powodujących tę jednostkę chorobową należy wycinać pędy z nekrozami i usuwać je z plantacji. Dodatkowo przed kwitnieniem i podczas kwitnienia zabieg cyprodynilem+fludioksonilem w dawce 0,8–1,0 l/ha;
• Antraknoza (nie stwierdzono objawów) – na plantacjach należy prowadzić lustracje pod kątem obecności tej choroby. Na próbie 100 losowo wybranych pędów z różnych części plantacji, należy zanotować liczbę pędów z objawami. Porażenie powyżej 10% świadczy o dużym zagrożeniu infekcją i należy przeprowadzić zabieg. Luna Sensation 500 SC – stosować zapobiegawczo lub po pojawieniu się pierwszych objawów choroby, po oddzielaniu się pierwszego pąka kwiatowego w gronie do fazy dojrzałości zbiorczej owoców (BBCH 57–87), w dawce 0,6–0,8 l/ha.

Porzeczka czarna:

odmiany wczesne (‘Tisel’) – pełnia kwitnienia, BBCH 65;

odmiany średniowczesne (‘Ruben’) – początek kwitnienia ok. 10% kwiatów otwartych BBCH 61;

Porzeczka czerwona:

odmiany średniowczesne (‘Rolan’) i średnio późne (‘Rovada’, ‘Rondom’) – przed pełnią kwitnienia/pełnia kwitnienia, BBCH 65.

Porzeczka odmiana Tisel

FOTO: Porzeczka odmiana Tisel

Fot. 1. ‘Tisel’ - pełnia kwitnienia, BBCH 65 (05.05.2022r.)

Odmiana Ruben

FOTO: Odmiana Ruben

Fot. 2. ‘Ruben’- początek kwitnienia, BBCH 61 (05.05.2022r.)

Porzeczka Rolan

FOTO: Porzeczka Rolan

Fot. 3. ‘Rolan’- przed pełnia kwitnienia, BBCH 65 (05.05.2022r.)

Porzeczka Rondom

FOTO: Porzeczka Rondom

Fot. 4. ‘Rondom’- pełnia kwitnienia, BBCH 65 (05.05.2022r.)

Agrest odmiana Triumf

FOTO: Agrest odmiana Triumf

Fot. 5. ‘Biały Triumf’- pełnia kwitnienia, BBCH 65 (05.05.2022r.)

Szkodniki:

• Wielkopąkowiec porzeczkowy – na plantacjach porzeczki czerwonej i czarnej, gdzie stwierdzono obecność szkodnika, w fazie od początku do pełni kwitnienia (BBCH 60-65) wykonać zabieg akarycydem zawierającym fenpiroksymat, natomiast na plantacjach porzeczki czarnej, czerwonej i białej w okresie po kwitnieniu (od BBCH 69) celowym będzie zabieg praparatem Movento w dawce 0,75 l/ha.
• Zwójka różóweczka (obecnie brak zagrożenia) – od początku kwitnienia do zbioru owoców co 2 tygodnie wykonywać lustrację prowadzić lustracje – próg zagrożenia wynosi 10% wierzchołków pędów z uszkodzonymi liśćmi spośród próby 200 wierzchołków pędów. Po przekroczeniu progu zagrożenia zabieg jednym ze środków opartych na acetamiprydzie (z dodatkiem adiuwanta Slippa) – (porzeczka czarna i czerwona).
• Przędziorek chmielowiec (obecnie brak zagrożenia) – wykonać pierwszą lustrację i powtarzać je co 1–2 tygodnie, próg zagrożenia przed kwitnieniem porzeczki to 1–2 sztuki form ruchomych na liść z próby 200 losowo zebranych liści. Po przekroczeniu progu zagrożenia zabieg – preparatem zawierającym fenpiroksymat, w fazie BBCH 60-65 (zarejestrowany w porzeczce czarnej i czerwonej oraz agreście), natomiast na plantacjach agrestu, porzeczki czarnej, czerwonej i białej w okresie po kwitnieniu (od BBCH 69) zabieg praparatem Movento w dawce 0,75 l/ha. Alternatywnym zabiegiem niezwłocznie po pojawieniu się pierwszych objawów występowania szkodników, od fazy rozwoju liści, do fazy gdy owoce są dojrzałe do konsumpcji (BBCH 10-89) jest zabieg preparatem Fitter w stężeniu 1%, ilość wody 400–1000 l/ha. Oprysk należy wykonać po trzy zabiegi w odstępach 7-dniowych.
• Mszyce (obecnie brak zagrożenia na agreście i porzeczkach czarnych, pojawiają się pierwsze objawy na porzeczkach czerwonych) – Od początku kwitnienia do zbioru owoców co 2 tygodnie wykonywać lustrację – próg zagrożenia wynosi 10% zasiedlonych pędów z próby 200 sztuk. Po przekroczeniu progu zagrożenia zastosować jeden ze środków opartych o acetamipryd (łącznie z adiuwantem). Natomiast niezwłocznie po pojawieniu się pierwszych objawów występowania szkodników BBCH 10-89 na plantacjach porzeczki czarnej i czerwonej zastosować preparat Fitter w stężeniu 1%, ilość wody 400–1000 l/ha. Oprysk należy wykonać po trzy zabiegi w odstępach 7-dniowych. Po okresie kwitnienia zalecany jest zabieg praparatem Movento w dawce 0,75 l/ha.

Na plantacjach należy wywiesić pułapki feromonowe do odłowu przeziernika porzeczkowca.

Żerowanie wielkopąkowca

FOTO: Żerowanie wielkopąkowca

Fot. 6. Objawy żerowania wielkopąkowca porzeczkowego na pędach porzeczki czerwone, (05.05.2022r.)

Objawy żerowania mszycy

FOTO: Objawy żerowania mszycy

Fot. 7. Objawy żerowania mszycy porzeczkowo-czyściecowej na liściach porzeczki czerwonej odmiany ‘Rondom’, (05.05.2022r.)

Choroby:

• Antraknoza (opadzina liści) porzeczki, amerykański mączniak agrestu (obecnie nie stwierdzono objawów) – w fazie kwitnienia Zato 50 WG (w dawce 0,2 kg/ha), Luna Sensation 500 SC w dawce 0,6–0,8 l/ha (porzeczka czarna i czerwona).
• Szara pleśń – Luna Sensation 500 SC – stosować zapobiegawczo lub od pierwszych objawów choroby, od początku kwitnienia do zbiorów owoców (BBCH 39-87), w dawce 0,6–0,8 l/ha lub Teldor 500 SC w dawce 1,5 l/ha, Serenade ASO – stosować zapobiegawczo od fazy przed kwitnieniem do końca fazy zaawansowanego dojrzewania owoców (BBCH 51-85), w dawce 8 l/ha.

ARONIA

Na aronii pojawiają się kwiatostany (faza BBCH 55 – czyli są widoczne pierwsze pąki kwiatowe, w postaci zbitego grona, obok rozwiniętych liści). Na plantacjach należy przeprowadzić lustrację pod kątem obecności mszyc oraz gąsienic omacnicy jarzębianki (Trachycera advenella). Jest to termin, kiedy gąsienice omacnicy jarzębianki po przezimowaniu i opuszczeniu kryjówek przemieszczają się do otwierających się pąków, a następnie kwiatostanów. Gąsienice uszkadzają liście, pąki kwiatostanowe, a także zawiązki i dojrzałe owoce. Żerują w kwiatostanach do kwitnienia, wcześniej oprzędzając je ściśle przędzą. W kwiatostanach można znaleźć czarne odchody gąsienic. Zasiedlenie kwiatostanów do poziomu 10% nie stwarza zagrożenia dla plonu, straty następują powyżej 20% zasiedlonych kwiatostanów. Gąsienice o długości do 12 mm mają jaskrawozieloną barwę z dwoma wyraźnymi pasami grzbietowymi. Zaniepokojone cofają się, wykonując przy tym wężowate ruchy i opuszczają się na nitce przędzy. Pod koniec pierwszej dekady maja część gąsienic schodzi do gleby na przepoczwarczenie, które trwa około miesiąca. Loty motyli trwają od końca czerwca do pierwszych dni sierpnia i odbywają się nocą. Podczas dnia ukrywają się na pędach aronii. Są prawie niewidoczne, dzięki niepozornemu zabarwieniu i niewielkim rozmiarom. Samice składają jaja w zagłębieniu kielichowym na niedojrzałych owocach, pod resztkami okwiatu. Wylęgłe gąsienice są jasnożółte do 1 mm długości, a ich rozwój trwa około tygodnia. Po opuszczeniu owoców schodzą na przezimowanie.

Szkodniki:

• Omacnica jarzębianka – po stwierdzeniu obecności szkodnika wykonać zabieg środkiem Decis Mega 50 EW w dawce 0,25 l/ha.
• Mszyce (obecnie brak zagrożenia) – od początku kwitnienia do zbioru owoców co 2 tygodnie wykonywać lustrację - próg zagrożenia wynosi 10% zasiedlonych pędów z próby 200 sztuk. Po przekroczeniu progu zagrożenia zastosować po kwitnieniu zabieg Movento w dawce 0,75 l/ha lub Decis Mega 50 EW w dawce 0,25 l/ha. W okresie kwitnienia poza okresami aktywnosci pszczół można zastosować Fitter w stężeniu 1%, ilość wody 400–1000 l/ha Oprysk tym insektycydem należy wykonać po trzy zabiegi w odstępach 7-dniowych.

Choroby:

• Szara pleśń – Luna Sensation 500 SC – stosować zapobiegawczo lub od pierwszych objawów choroby, od początku kwitnienia do zbiorów owoców (BBCH 39-87), w dawce 0,6–0,8 l/ha, Serenade ASO – stosować zapobiegawczo od fazy przed kwitnieniem do końca fazy zaawansowanego dojrzewania owoców (BBCH 51-85), w dawce 8 l/ha

Aronia

FOTO: Aronia

Fot. 8. Aronia - BBCH 55 (05.05.2022r.)

Omacnica żerowanie

FOTO: Omacnica żerowanie

Fot. 9. Oprzędzony przez gąsienicę omacnicy jarzębianki kwiatostan oraz jej odchody (05.05.2022r.)

Żerowanie gąsienicy omacnicy

FOTO: Żerowanie gąsienicy omacnicy

Fot. 10. Gąsienica omacnicy jarzębianki (05.05.2022r.)

• uprawy gruntowe w tunelach – odmiany wczesne (np. ‘Flair’) – pełnia kwitnienia/po pełni kwitnienia;
• rośliny odmian wczesnych w gruncie otwartym okryte białą agrowłókniną – początek kwitnienia;
• odmiany wczesne w gruncie – pojawianie się pierwszych kwiatostanów.

 Fot. 1. Odmiana ’Flair’ w uprawie tunelowej (25.04.2022)

FOTO:

Fot. 2. Odmiana ’Allegro’ w uprawie pod białą włókniną (27.04.2022)

FOTO:

Fot. 3. Odmiana ‘Asia’ w uprawie pod białą agrowłókniną (27.04.2022)

FOTO:

Fot. 4. Odmiana ‘Grandarosa’ w uprawie w otwartym gruncie (27.04.2022)

FOTO:

Fot. 5. Odmiana ‘Roxana’ w uprawie w otwartym gruncie (27.04.2022)

FOTO: Odmiana Roxana truskawka

W tym momencie na plantacjach w gruncie otwartym znajdujących się przed kwitnieniem warto zwrócić uwagę na przędziorki oraz roztocza truskawkowca. Pojawiły się młode formy ruchome przędziorka oraz jego jaja. Po stwierdzeniu przekroczenia progu szkodliwości (3 formy ruchome na pojedynczy listek liścia złożonego) na plantacjach przed kwitnieniem należy wykonać zabieg zwalczający akarycydami zawierającymi abamektynę lub fenpiroksymat, do zwalczania jaj przędziorka warto dodać heksytiazoks.

W uprawach pod osłonami można wykorzystać Fitter w dawce od 3 do 16 l/ha, stężenie 1%. Produkt ten posiada krótki okres karencji (1 dzień) i warto go stosować w blokach, wykonując 3 zabiegi co 7 dni. Podczas stosowania tego preparatu wymagane jest całkowite pokrycie powierzchni liści, także od spodu.

Do ograniczania przędziorków w szklarniach zarejestrowany jest Requiem Prime w dawce 5 l/ha. Do  zwalczania roztocza truskawkowca przed kwitnieniem można wykorzystać Movento 100 SC w dawce 1 l/ha. Zabieg będzie również ograniczał przędziorka chmielowca. Na plantacjach w czasie kwitnienia można wykonać zabieg preparatem zawierającym bifenazat, dawka 0,6 l/ha (1 dzień karencji).

Kwieciak malinowiec. Na plantacjach przed kwitnieniem w fazie rozsypującego się kwiatostanu oraz po rozwinięciu się pierwszych kwiatów należy wykonać lustracje pod kątem obecności szkodnika. Należy zwrócić uwagę na uszkodzenia liści, które pojawią się jako pierwsze (okrągłe otwory). Stwierdzenie w próbie 150–200 kwiatostanów obecności 1 chrząszcza jest informacją wskazującą na konieczność wykonania zabiegu. Można zastosować Decis Mega 50 EW w dawce 0,25 l/ha.

Szara pleśń. W związku ze wzrostem temperatury oraz okresowymi opadami rośnie ryzyko wystąpienia szarej pleśni. Duże zagrożenie występuje w uprawach tunelowych. W uprawach pod osłonami należy kontynuować ochronę przed szarą pleśnią, zwracając uwagę na okres karencji fungicydu. Natomiast w gruncie otwartym należy rozpocząć ochronę na plantacjach przykrywanych agrowłókniną. W obu typach upraw truskawki zaleca się zastosowanie fungicydu o działaniu interwencyjno-zapobiegawczym i systemicznym Luna Sensation 500 SC w dawce 0,8 l/ha. Będzie to również zabieg przeciwko mączniakowi prawdziwemu truskawki, białej plamistości liści truskawki, której objawy występują na plantacjach, skórzastej zgniliźnie owoców oraz antraknozie truskawki. Liczba zabiegów w sezonie – maksymalnie 2, karencja: 3 dni. W celu zachowania rotacji substancji czynnych do programu przeciwko szarej pleśni należy wprowadzić Teldor 500 SC (karencja 1 dzień) w dawce 1,5 l/ha oraz Serenade ASO (brak okresu karencji) w dawce 8,0 l/ha. Zabiegi wykonywać w odstępach co 7–10 dni.